Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

भीमसेनं महाबाहुं मार्गणै: समवारयन्‌ । निषंगी, कवची, पाशी, दण्डधार, धनु्ग्रह (धनुग्रह), अलोलुप, शल, सन्ध (सत्यसन्ध), वातवेग और सुवर्चा (सुवर्चस)--ये एक साथ आकर भाईकी मृत्युसे दुःखी हो महाबाहु भीमसेनको अपने बाणोंद्वारा रोकने लगे ।। स वार्यमाणो विशिखै: समन्तात्‌ तैर्महारथै:

sañjaya uvāca |

bhīmasenaṃ mahābāhuṃ mārgaṇaiḥ samavārayan |

niṣaṅgī kavacī pāśī daṇḍadhāro dhanugrahaḥ |

alolupaḥ śalaḥ sandhaḥ satyasandho vātavegaḥ suvarcāś ca—te ekatra samāgatā bhrātṛmaraṇaduḥkhitāḥ mahābāhuṃ bhīmasenaṃ svabāṇair avārayan ||

sa vāryamāṇo viśikhaiḥ samantāt tair mahārathaiḥ |

నిషంగి, కవచి, పాశి, దండధార, ధనుగ్రహ, అలోలుప, శల, సంధ, సత్యసంధ, వాతవేగ, సువర్చస—ఇవన్నీ కలసి వచ్చి అన్నదమ్ముల మరణశోకంతో మహాబాహు భీమసేనుని బాణాలతో అడ్డుకొనసాగిరి. ఆ మహారథుల శరాలతో చుట్టుముట్టబడి భీముడు అన్ని దిశల నుండీ ప్రతిఘటనను ఎదుర్కొన్నాడు.

भीमसेनम्Bhimasena (Bhima)
भीमसेनम्:
Karma
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Accusative, Singular
महाबाहुम्mighty-armed
महाबाहुम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमहाबाहु
FormMasculine, Accusative, Singular
मार्गणैःwith arrows
मार्गणैः:
Karana
TypeNoun
Rootमार्गण
FormMasculine, Instrumental, Plural
समवारयन्were restraining / were checking
समवारयन्:
Karta
TypeVerb
Rootसम्+वृ (वारयति)
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
वार्यमाणःbeing restrained / being checked
वार्यमाणः:
Karta
TypeVerb
Rootवृ (वारयति) → वार्यमाण
FormMasculine, Nominative, Singular, Present passive participle (शानच्/मानच्), passive sense
विशिखैःby arrows
विशिखैः:
Karana
TypeNoun
Rootविशिख
FormMasculine, Instrumental, Plural
समन्तात्from all sides / all around
समन्तात्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसमन्त
FormAdverb (ablatival form used adverbially)
तैःby those
तैः:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Instrumental, Plural
महारथैःby the great chariot-warriors
महारथैः:
Karana
TypeNoun
Rootमहारथ
FormMasculine, Instrumental, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
B
Bhīmasena (Bhīma)
N
Niṣaṅgī
K
Kavacī
P
Pāśī
D
Daṇḍadhāra
D
Dhanugraha
A
Alolupa
Ś
Śala
S
Sandha
S
Satyasandha
V
Vātavega
S
Suvarcas
A
arrows (mārgaṇa/viśikha)
G
great chariot-warriors (mahāratha)

Educational Q&A

The verse highlights how grief and loyalty to kin can rapidly turn into coordinated martial retaliation. It also underscores the battlefield ideal of confronting a formidable opponent collectively and directly, reflecting kṣatriya-duty shaped by bonds of brotherhood and the ethics of retribution in war.

A group of named warriors, distressed by the death of their brother, assemble and simultaneously attack Bhīma, attempting to halt his advance by showering him with arrows from all sides; Bhīma is described as being checked and surrounded by these great chariot-fighters.