Previous Verse
Next Verse

Shloka 31

कर्णपर्व — अध्याय ५९

Arjuna Breaks the Encirclement; Bhīma Reinforces

“कुन्तीकुमार! रणभूमिमें शत्रुसूदन कर्णके द्वारा खदेड़ा हुआ यह रथियोंका समूह सब ओर पलायन कर रहा है ।। हस्तिकक्ष्यां रणे पश्य चरन्तीं तत्र तत्र ह । रथस्थं सूतपुत्रस्य केतुं केतुमतां वर,“ध्वज धारण करनेवाले रथियोंमें श्रेष्ठ अर्जुन! देखो, सूतपुत्रके रथपर कैसी ध्वजा फहरा रही है? हाथीकी रस्सीके चिह्लसे युक्त उसकी पताका रणभूमिमें यत्र-तत्र कैसे विचरण कर रही है

sañjaya uvāca | kuntīkumāra! raṇabhūmau śatrusūdana karṇena khāditaḥ (khādita iva) ayaṃ rathināṃ samūhaḥ sarvataḥ palāyate || hastikakṣyāṃ raṇe paśya carantīṃ tatra tatra ha | rathasthaṃ sūtaputrasya ketuṃ ketumatāṃ vara ||

సంజయుడు అన్నాడు—ఓ కుంతీకుమారా! యుద్ధభూమిలో శత్రుసూదన కర్ణుడు తరిమివేయగా ఈ రథికుల సమూహం అన్ని వైపులా పారిపోతోంది। ఇంకా చూడుము—ఏనుగు కక్ష్యా-తాడు చిహ్నం గల ఆ పతాకం యుద్ధరంగంలో ఇక్కడ అక్కడ కదులుతోంది। ఓ ధ్వజధారుల్లో శ్రేష్ఠుడా! సూతపుత్రుడు కర్ణుని రథంపై ఉన్న ఆ కేతువును చూడు।

हस्तिकक्ष्याम्elephant-girth/elephant-rope (mark/strap)
हस्तिकक्ष्याम्:
Karma
TypeNoun
Rootहस्तिकक्ष्या
FormFeminine, Accusative, Singular
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
FormMasculine, Locative, Singular
पश्यsee!
पश्य:
Karta
TypeVerb
Rootदृश्
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
चरन्तीम्moving, roaming
चरन्तीम्:
Karma
TypeVerb
Rootचर्
FormShatru (present active participle), Feminine, Accusative, Singular
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
तत्रthere (here and there)
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
indeed/for emphasis
:
TypeIndeclinable
Root
रथस्थम्standing on the chariot, chariot-mounted
रथस्थम्:
Karma
TypeAdjective
Rootरथस्थ
FormMasculine, Accusative, Singular
सूतपुत्रस्यof the charioteer’s son (Karna)
सूतपुत्रस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसूतपुत्र
FormMasculine, Genitive, Singular
केतुम्banner, standard
केतुम्:
Karma
TypeNoun
Rootकेतु
FormMasculine, Accusative, Singular
केतुमताम्of the banner-bearers
केतुमताम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootकेतुमत्
FormMasculine, Genitive, Plural
वरम्the best, the foremost
वरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootवर
FormMasculine, Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
K
Karna
K
Kuntīkumāra (a Pāṇḍava; addressed as Arjuna in the passage)
R
rathin (chariot-warriors)
R
raṇabhūmi (battlefield)
K
ketu (banner/standard)
H
hastikakṣyā-emblem (elephant-girth-rope mark)