Shloka 86
युधिष्ठिरस्य धनंजय-प्रति गर्हा
Yudhiṣṭhira’s Reproach to Dhanaṃjaya
रथानश्वान् नरान् नागानायुधाभरणानि च
rathān aśvān narān nāgān āyudhābharaṇāni ca, māre gate tathā māre jāte hastī ghoḍe ratha manuṣya astra-śastra ābhūṣaṇa vastra kavaca pṛthvī ākāśa dyuloka sampūrṇa diśāḥ—ete sarve asmākaṃ prāyaḥ lāla-hī-lāla dṛśyante sma
సంజయుడు పలికెను—చనిపోయినవీ చనిపోతున్నవీ అయిన ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, మనుషులు; ఆయుధాలు, ఆభరణాలు; వస్త్రాలు, కవచాలు—ఇవే కాదు, భూమి, ఆకాశం, ద్యులోకం మరియు సమస్త దిక్కులు కూడా మాకు దాదాపు అంతా ఎర్రగానే కనిపించెను.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical cost of war: when killing becomes pervasive, it overwhelms perception itself, making the whole world appear stained. It functions as a moral witness-statement—highlighting that violence dehumanizes and eclipses any sense of righteous purpose unless restrained by dharma.
Sañjaya reports to the listener (Dhṛtarāṣṭra in the broader frame) the intensity of the battle: chariots, horses, elephants, soldiers, and their equipment are being destroyed, and the battlefield is so soaked in blood that earth, sky, and all directions seem red.