Shloka 44
Karṇa’s advance against the Pāṇḍava host; Arjuna’s clash with the Saṃśaptakas (कर्णस्य पाण्डवसेनाप्रवेशः—अर्जुनस्य संशप्तकसंप्रहारः)
एकेषुणा विभेद्यानि तानि दुर्गाणि नान्यथा । न च स्थाणुमृते शक्तो भेत्तुमेकेषुणा पुर:,तप उग्र॑ समास्थाय नियमे परमे स्थिता: । उस समय देवताओंने दैत्योंको परास्त कर दिया था, यह हमारे सुननेमें आया है। राजन! दैत्योंके परास्त हो जानेपर तारकासुरके तीन पुत्र ताराक्ष, कमलाक्ष और विद्युन्माली उग्र तपस्याका आश्रय ले उत्तम नियमोंका पालन करने लगे *वे तीनों पुर एक ही बाणसे वेध दिये जाय॑ँ तो नष्ट हो सकते हैं, अन्यथा नहीं; परंतु महादेवजीके सिवा दूसरा कोई ऐसा नहीं है, जो उन तीनोंको एक साथ एक ही बाणसे वेध सके
duryodhana uvāca | ekeṣuṇā vibhedyāni tāni durgāṇi nānyathā | na ca sthāṇumṛte śakto bhettum ekeṣuṇā puraḥ | tapa ugram samāsthāya niyame parame sthitāḥ |
దుర్యోధనుడు అన్నాడు—ఆ దుర్గాలు ఒక్క బాణంతోనే ఛేదింపబడగలవు; ఇతర మార్గం లేదు. స్థాణువు (శివుడు) తప్ప ఒక్క బాణంతో ఆ పురాలను ఛేదించగలవాడు ఎవరూ లేరు. వారు ఉగ్ర తపస్సును ఆశ్రయించి పరమ నియమంలో స్థిరంగా నిలిచారు.
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The verse uses a mythic example to stress that certain seemingly invincible obstacles yield only to extraordinary, singular force—symbolically, to divinely sanctioned power or uniquely qualified agency—rather than to ordinary means.
Duryodhana is speaking and cites the famous motif of impregnable fortified cities that can be destroyed only by a single arrow, and only by Śiva. He uses this as persuasive rhetoric to frame the present conflict in terms of needing exceptional power to overcome formidable opponents.