Shloka 20
कर्णेन व्यूहविधानम् — Karṇa’s Battle Formation and the Pāṇḍava Counter-Plan
Adhyāya 31
जैसे संग्रामभूमिमें अर्जुनके रथकी बागडोर सँभालनेवाले श्रेष्ठ सारथि श्रीकृष्ण हैं, उसी प्रकार आप भी कर्णके रथपर बैठकर उसकी बागडोर अपने हाथमें लीजिये ।। तेन युक्तो रणे पार्थो रक्ष्यमाण श्ष पार्थिव । यानि कर्माणि कुरुते प्रत्यक्षाणि तथैव तत्,“राजन! श्रीकृष्णसे संयुक्त एवं सुरक्षित होकर पार्थ रणभूमिमें जो-जो कर्म करते हैं, वे सब आपकी आँखोंके सामने हैं
sañjaya uvāca | yathā saṅgrāmabhūmau arjunasya rathasya bāgḍoraṃ sambhālayituṃ śreṣṭhaḥ sārathiḥ śrīkṛṣṇaḥ, tathā tvam api karṇasya rathopaviṣṭaḥ tasya bāgḍoraṃ svahastena gṛhāṇa || tena yukto raṇe pārtho rakṣyamāṇaś ca pārthiva | yāni karmāṇi kurute pratyakṣāṇi tathaiva tat || rājann, śrīkṛṣṇena saṃyuktaḥ surakṣitaś ca pārthaḥ raṇabhūmau yāni yāni karmāṇi karoti, tāni sarvāṇi tava cakṣuṣoḥ pratyakṣāṇi ||
సంజయుడు పలికెను—యుద్ధభూమిలో అర్జునుని రథపు కట్టెలను శ్రేష్ఠ సారథి శ్రీకృష్ణుడు తన చేతులతో పట్టి నడిపినట్లే, మీరు కూడా కర్ణుని రథమునెక్కి ఆ కట్టెలను మీ చేతుల్లోకి తీసుకోండి. ఎందుకంటే కృష్ణునితో యుక్తుడై ఆయన రక్షణలో ఉన్న పార్థుడు యుద్ధంలో ఏ ఏ కార్యాలు చేస్తాడో, అవన్నీ, రాజా, మీ కళ్లముందే ప్రత్యక్షంగా సిద్ధమవుతాయి.
संजय उवाच
Educational Q&A
Effective action in crisis depends on right guidance and protection: Arjuna’s visible successes are attributed to being ‘yukta’ with Kṛṣṇa—symbolizing superior counsel, steadiness, and safeguarding. The verse implicitly contrasts mere valor with guided, disciplined agency.
Sanjaya advises King Dhṛtarāṣṭra that, just as Kṛṣṇa expertly drives Arjuna’s chariot, the king should similarly take charge of Karṇa’s chariot by holding the reins—an image urging direct oversight and strategic control. He adds that Arjuna’s battlefield deeds, empowered by Kṛṣṇa’s support, are plainly evident to the king through Sanjaya’s report.