Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

काकोपमोपदेशः

The Crow-and-Swan Exemplum as Counsel to Karṇa

(सर्वसैन्यमुदीक्ष्यैव क्रोधादुद्वृत्तलोचन: । दृष्टवा धर्मसुतं चापि सैन्यमध्ये व्यवस्थितम्‌ ।। श्रिया ज्वलन्तं कौन्तेयं यथा वज्रधरं युधि ।) दुर्योधन: समालक्ष्य धर्मराजं युधिष्ठिरम्‌

sarvasainyam udīkṣyaiva krodhād udvṛttalocanaḥ | dṛṣṭvā dharmasutaṃ cāpi sainyamadhye vyavasthitam || śriyā jvalantaṃ kaunteyaṃ yathā vajradharaṃ yudhi | duryodhanaḥ samālakṣya dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram ||

సంజయుడు పలికెను—సర్వసైన్యమును పరిశీలించగానే క్రోధముతో అతని కన్నులు ఉలికిపడ్డవి. సేనమధ్య నిలిచిన ధర్మసుతుడు యుధిష్ఠిరుని చూచెను—కుంతీపుత్రుడు రాజశ్రీతో జ్వలిస్తూ, యుద్ధమున వజ్రధారి ఇంద్రునివలె. అట్లా దుర్యోధనుడు ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుని లక్ష్యముగా దృష్టిని నిలిపెను.

सर्वall (entire)
सर्व:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Accusative, Singular
सैन्यम्army
सैन्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootसैन्य
FormNeuter, Accusative, Singular
उदीक्ष्यhaving looked at
उदीक्ष्य:
TypeVerb
Rootउद्-ईक्ष्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral for gerund)
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
क्रोधात्from anger / out of anger
क्रोधात्:
Apadana
TypeNoun
Rootक्रोध
FormMasculine, Ablative, Singular
उद्वृत्तupturned/rolled (in fury)
उद्वृत्त:
TypeAdjective
Rootउद्-वृत्
Formक्त (past passive participle used adjectivally), Masculine, Nominative, Singular
लोचनःone whose eyes (are ...); (having) eyes
लोचनः:
Karta
TypeNoun
Rootलोचन
FormMasculine, Nominative, Singular
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral for gerund)
धर्मसुतम्the son of Dharma (Yudhiṣṭhira)
धर्मसुतम्:
Karma
TypeNoun
Rootधर्मसुत
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
सैन्यin the army
सैन्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसैन्य
FormNeuter, Locative, Singular
मध्येin the middle
मध्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमध्य
FormNeuter, Locative, Singular
व्यवस्थितम्standing/posted/arrayed
व्यवस्थितम्:
TypeAdjective
Rootवि-अव-स्था
Formक्त (past passive participle used adjectivally), Masculine, Accusative, Singular
श्रियाwith splendor/fortune
श्रिया:
Karana
TypeNoun
Rootश्री
FormFeminine, Instrumental, Singular
ज्वलन्तम्blazing
ज्वलन्तम्:
TypeAdjective
Rootज्वल्
Formशतृ (present active participle used adjectivally), Masculine, Accusative, Singular
कौन्तेयम्the son of Kuntī (Yudhiṣṭhira)
कौन्तेयम्:
Karma
TypeNoun
Rootकौन्तेय
FormMasculine, Accusative, Singular
यथाas/like
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
वज्रधरम्the wielder of the thunderbolt (Indra)
वज्रधरम्:
TypeNoun
Rootवज्रधर
FormMasculine, Accusative, Singular
युधिin battle
युधि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुध्
FormFeminine, Locative, Singular
दुर्योधनःDuryodhana
दुर्योधनः:
Karta
TypeNoun
Rootदुर्योधन
FormMasculine, Nominative, Singular
समालक्ष्यhaving observed/marked
समालक्ष्य:
TypeVerb
Rootसम्-आ-लक्ष्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral for gerund)
धर्मराजम्the king of dharma (Yudhiṣṭhira)
धर्मराजम्:
Karma
TypeNoun
Rootधर्मराज
FormMasculine, Accusative, Singular
युधिष्ठिरम्Yudhiṣṭhira
युधिष्ठिरम्:
Karma
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Duryodhana
Y
Yudhiṣṭhira (Dharmasuta, Dharmarāja, Kaunteya)
K
Kuntī
D
Dharma (Yama)
I
Indra (Vajradhara)
V
Vajra (thunderbolt)
A
army (sainya)