Adhyaya 84

Verse 1

: द्रयशीतितमो< ध्याय: युधिष्ठटिरका प्रात:काल उठकर स्नान और नित्यकर्म आदिसे निवत्त हो ब्राह्मणोंको दान देना

సంజయుడు పలికెను—రాజా! ఈ విధంగా కృష్ణుడు మరియు దారుకుడు సంభాషించుచుండగా రాత్రి గడిచిపోయెను. మరోవైపు రాజు యుధిష్ఠిరుడును మేల్కొనెను.

Verse 2

पठन्ति पाणिस्वनिका मागधा मधुपर्किका: । वैतालिकाश्न सूताश्न तुष्टवुः पुरुषर्षभम्‌

ఆ సమయంలో చేతులతో తాళం వేస్తూ పాడువారు, మాగధులు, మధుపర్కాది మంగళార్పణలు తెచ్చువారు, వైతాలికులు మరియు సూతులు—అందరూ పురుషశ్రేష్ఠుడు యుధిష్ఠిరుని స్తుతించసాగిరి.

Verse 3

नर्तकाश्चाप्यनृत्यन्त जगुर्गीतानि गायका: । कुरुवंशस्तवार्थानि मधुरं रक्तकण्ठिन:,नर्तक नाचने और रागयुक्त कण्ठवाले गायक कुरुकुलकी स्तुतिसे युक्त मधुर गीत गाने लगे

నర్తకులు నాట్యమాడిరి; రాగరంజిత కంఠముల గాయకులు కురువంశ స్తుతితో కూడిన మధుర గీతములను పాడిరి—అవి మీ (ధృతరాష్ట్రుని) కీర్తినీ గానము చేసెను.

Verse 4

मृदज्भा झर्झरा भेरय: पणवानकगोमुखा: । आडब्बराश्न शड्खाश्न दुन्दुभ्यश्ष महास्वना:

భారతా! సుశిక్షితులైన నిపుణ వాదకులు పరమానందంతో మృదంగాలు, ఝర్ఝరాలు, భేరీలు, పణవాలు, ఆనకాలు, గోముఖాలు, ఆడంబర వాద్యాలు, శంఖాలు, మహానాదముతో మ్రోగు దుందుభులు మరియు ఇతర వాద్యములను మ్రోగించసాగిరి.

Verse 5

एवमेतानि सर्वाणि तथान्यान्यपि भारत । वादयन्ति सुसंहृष्टा: कुशला: साधुशिक्षिता:

సంజయుడు పలికెను—ఓ భారతా! అలా ఆ వాద్యములన్నియు, వాటికితోడు మరెన్నో వాద్యములును మ్రోగించబడినవి. సుశిక్షితులైన నిపుణ వాదకులు పరమానందముతో వాటిని వాయించి, యుద్ధోత్సవపు ఘోర నాదమును చుట్టూరా నింపిరి.

Verse 6

समेघसमनिर्घोषो महान्‌ शब्दो5स्पृशद्‌ दिवम्‌ । पार्थिवप्रवरं सुप्तं युधिष्ठिरमबोधयत्‌

వాద్యముల ఆ మేఘగర్జనవలె గంభీరమైన మహానాదము ఆకాశమును తాకినట్లు వ్యాపించెను. ఆ ప్రతిధ్వనియే నిద్రించుచున్న నృపశ్రేష్ఠుడు యుధిష్ఠిరుని మేల్కొలిపెను.

Verse 7

प्रतिबुद्ध: सुखं सुप्तो महाहें शयनोत्तमे । उत्थायावश्यकार्यार्थ ययौ स्नानगृहं नृूप:,बहुमूल्य एवं उत्तम शय्यापर सुखपूर्वक सोकर जगे हुए राजा युधिष्ठिर वहाँसे उठकर आवश्यक कार्यके लिये स्नान करने गये

అత్యుత్తమమైన, విలువైన శయ్యపై సుఖంగా నిద్రించి మేల్కొన్న రాజు లేచి, అవసర కర్తవ్యార్థం స్నానగృహమునకు వెళ్లెను.

Verse 8

ततः शुक्लाम्बरा: स्नातास्तरुणा: शतमष्ट च | स्‍्नापका: काउ्चनै: कुम्भै: पूर्ण: समुपतस्थिरे

అనంతరం స్నానమాచరించి శ్వేత వస్త్రములు ధరించిన నూట ఎనిమిది మంది యువ సేవకులు, జలముతో నిండిన స్వర్ణకుంభములను పట్టుకొని, స్నానసేవకు సమీపముగా నిలిచిరి.

Verse 9

भद्रासने सूपविष्ट: परिधायाम्बरं लघु । सस्नौ चन्दनसंयुक्तै: पानीयैरभिमन्त्रितै:,उस समय एक हलका वस्त्र पहनकर राजा युधिष्छिर भद्रासन (चौकी)-पर बैठ गये और चन्दनयुक्त मन्त्रपूत जलसे स्नान करने लगे

అప్పుడు తేలికైన వస్త్రము ధరించి రాజు యుధిష్ఠిరుడు భద్రాసనముపై సౌకర్యంగా కూర్చుండి, చందనమిశ్రితమైన మంత్రపూత జలముతో స్నానమాచరించెను.

Verse 10

उत्सादित: कषायेण बलवडद्धिः सुशिक्षितै: । आप्लुत: साधिवासेन जलेन स सुगन्धिना

సంజయుడు పలికెను—ముందుగా బలవంతులైన, సుశిక్షిత సేవకులు సర్వౌషధులతో సిద్ధమైన కషాయం మరియు ఉబటనంతో ఆయన దేహాన్ని బాగా రుద్దారు. ఆపై సుగంధ ద్రవ్యాలతో నానబెట్టిన, పరిమళభరిత జలంతో స్నానం చేయించారు—యుద్ధ కఠినత మధ్యలోనూ శుద్ధి, గౌరవ సిద్ధతను సూచించే కార్యం ఇది.

Verse 11

राजहंसनिभं प्राप्य उष्णीषं शिथिलार्पितम्‌ | जलक्षयनिमित्त॑ वै वेष्टयामास मूर्थनि,तत्पश्चात्‌ राजहंसके समान सफेद ढीलीढाली पगड़ी लेकर माथेका जल सुखानेके लिये उसे मस्तकपर लपेट लिया

సంజయుడు పలికెను—రాజహంసంలా తెల్లగా, సడలుగా కట్టిన పాగడిని పొందిన అతడు, తలపైని నీరు ఆరేందుకు దానిని మస్తకానికి చుట్టుకున్నాడు. యుద్ధమధ్యలోనూ ఈ చిన్న కార్యం స్వస్థతను, సిద్ధతను తిరిగి తెచ్చింది.

Verse 12

हरिणा चन्दनेनाड्रमुपलिप्य महाभुज: । स्रग्वी चाक्लिष्टवसन: प्राड्मुख: प्राउजलि: स्थित:

సంజయుడు పలికెను—మహాబాహువు యుధిష్ఠిరుడు తడి హరిచందన లేపనాన్ని తన సర్వాంగాలకు పూసుకున్నాడు. అనంతరం పుష్పమాల ధరించి, కొత్తగా మలినరహిత వస్త్రాలు ధరించి, తూర్పు ముఖంగా చేతులు జోడించి నిలిచాడు. యుద్ధ ఒత్తిడిలోనూ ఇది శుద్ధి, సంయమనం, ధర్మనిశ్చయాన్ని ప్రకటించింది.

Verse 13

जजाप जप्यं कौन्तेय: सतां मार्गमनुछित: । तत्राग्निशरणं दीप्तं प्रविवेश विनीतवत्‌

సంజయుడు పలికెను—సత్పురుషుల మార్గాన్ని అనుసరించే కౌంతేయుడు యుధిష్ఠిరుడు జపయోగ్యమైన పవిత్ర మంత్రాన్ని జపించాడు. ఆపై వినయంతో, జ్వలించే అగ్నిచే ప్రకాశించే అగ్నిశాలలో ప్రవేశించాడు—సంయమి, ధర్మనిష్ఠుడైనవాడిలా.

Verse 14

समिद्धिः सपवित्राभिरग्निमाहुतिभिस्तथा । मन्त्रपूताभिररचिर त्वा निश्चक्राम गृहात्‌ ततः

సంజయుడు పలికెను—అక్కడ పవిత్ర కుశతో కూడిన సమిధలతో అగ్నిని ప్రజ్వలింపజేసి, మంత్రపూతమైన ఆహుతులను సమర్పించి అగ్నిదేవుని విధివిధానంగా ఆరాధించాడు. అనంతరం ఆ అగ్నిహోత్రగృహం నుండి బయటికి వచ్చాడు. యుద్ధమధ్యలోనూ నియతకర్మ, అంతఃశుద్ధి విడువకూడదని ఇది సూచిస్తుంది.

Verse 15

द्वितीयां पुरुषव्याप्र: कक्ष्यां निर्गम्य पार्थिव: । ततो वेदविदो वृद्धानपश्यद्‌ ब्राह्मणर्षभान्‌,फिर शिविरकी दूसरी ड्योढ़ी पार करके पुरुषसिंह राजा युधिष्िरने वेदवेत्ता वृद्ध ब्राह्मण-शिरोमणियोंको देखा

సంజయుడు అన్నాడు—పురుషసింహుడైన రాజు యుధిష్ఠిరుడు రెండవ ఆవరణాన్ని దాటి తదుపరి ప్రాంగణంలోకి ప్రవేశించాడు. అక్కడ వేదవిదులు, వృద్ధులు, బ్రాహ్మణర్షభులైన మహర్షులను దర్శించాడు.

Verse 16

दान्तान्‌ वेदव्रतस्नातान्‌ स्‍सनातानवभृथेषु च । सहस्रानुचरान्‌ सौरान्‌ सहस्र॑ चाष्ट चापरान्‌

సంజయుడు అన్నాడు—వారు అందరూ ఇంద్రియనిగ్రహం కలవారు; వేదాధ్యయన వ్రతంలో నిష్ణాతులు; యజ్ఞాంత అవభృతస్నానంతో పవిత్రులైనవారు. వారు సూర్యదేవుని ఉపాసకులు; వారి సంఖ్య వెయ్యి ఎనిమిది, ఇంకా వెయ్యి మంది అనుచరులు వారితో ఉన్నారు.

Verse 17

अक्षतै: सुमनोभिश्व वाचयित्वा महाभुज: । तान्‌ द्विजान्‌ मधुसर्पिरभभ्या फलै: श्रेष्ठे: सुमज्लै:

సంజయుడు అన్నాడు—మహాబాహువైన యుధిష్ఠిరుడు ముందుగా అక్షతలు, సుగంధ పుష్పాలతో ఆ ద్విజులను సత్కరించి, వారి చేత మంగళాశీర్వచనాలు పలికించాడు. తరువాత ఉత్తమ ఫలాలతో పాటు తేనె, నెయ్యి సమర్పించి విధివిధానంగా పూజించాడు.

Verse 18

अलंकृतं चाश्वशतं वासांसीश श्र दक्षिणा:

సంజయుడు అన్నాడు—పాండునందనుడైన యుధిష్ఠిరుడు బ్రాహ్మణులకు అలంకరించబడిన వంద గుర్రాలు, ఉత్తమ వస్త్రాలు, అలాగే వారి కోరిక మేరకు దక్షిణను ఇచ్చాడు.

Verse 19

तथा गा: कपिला दोग्ध्री: सवत्सा: पाण्डुनन्दन: । हेमशुज्रा रौप्यखुरा दत्त्वा चक्रे प्रदक्षिणम्‌

సంజయుడు అన్నాడు—అదేవిధంగా పాండునందనుడైన యుధిష్ఠిరుడు దూడలతో కూడిన, పాలు ఇచ్చే అనేక కపిల గోవులను దానం చేశాడు; వాటి కొమ్ములు బంగారంతో, కాళ్ల గిట్టలు వెండితో పూతపూయబడ్డవి. దానం చేసి ఆయన భక్తితో ప్రదక్షిణ చేశాడు.

Verse 20

स्वस्तिकान्‌ वर्धमानांश्व नन्द्यावर्ताश्न काज्चनान्‌ | माल्यं च जलकुम्भांश्व ज्वलितं च हुताशनम्‌

సంజయుడు అన్నాడు—అక్కడ స్వస్తికాలు, వర్ధమాన చిహ్నాలు, బంగారు నంద్యావర్తాలు, మాలలు, నీటితో నిండిన కలశాలు, అలాగే జ్వలిస్తున్న హవనాగ్ని ఉంచబడి ఉండెను.

Verse 21

पूर्णान्यक्षतपात्राणि रुचकं रोचनास्तथा । स्वलंकृता: शुभा: कन्या दधिसर्पिर्मधूदकम्‌

అక్కడ అక్షతాలతో నిండిన పూర్ణపాత్రాలు, రుచకము, గోరోచన వంటి శుభద్రవ్యాలు, అలాగే సువర్ణాభరణాలతో అలంకరించిన శుభకన్యలు పెరుగు, నెయ్యి, తేనె, నీరు పట్టుకొని నిలిచియుండిరి.

Verse 22

मड़ल्यान्‌ पक्षिणश्रैव यच्चान्यदपि पूजितम्‌ | दृष्टवा स्पृष्टवा च कौन्तेयो बाह्यां कक्ष्यां ततो5गमत्‌

మంగళపక్షులను మరియు ఇతర పూజితమైన శుభవస్తువులను చూసి, వాటిలో కొన్నిటిని స్పర్శించి, కౌంతేయుడు యుధిష్ఠిరుడు ఆపై బయటి కక్ష్య/ప్రాంగణంలోకి ప్రవేశించెను.

Verse 23

ततस्तस्यां महाबाहोस्तिष्ठत: परिचारका: । सौवर्ण सर्वतोभद्रं मुक्तावैदूर्यमण्डितम्‌

అప్పుడు అక్కడ నిలిచియున్న మహాబాహునికి పరిచారకులు బంగారుతో చేసిన ‘సర్వతోభద్ర’ ఆసనాన్ని తెచ్చిరి; అది ముత్యాలు మరియు వైదూర్య మణులతో అలంకరింపబడినది.

Verse 24

परार्घ्यास्तरणास्तीर्ण सोत्तरच्छदमृद्धिमत्‌ । विश्वकर्मकृतं दिव्यमुपजहुर्वरासनम्‌

ఆ ఆసనం అమూల్యమైన ఆస్తరణాలతో పరచబడి, పైగా ఉత్తరీయంతో కూడి, సమృద్ధితో మెరిసే దివ్యమైనది; విశ్వకర్మ నిర్మించిన ఆ శ్రేష్ఠాసనాన్ని వారు సమర్పించిరి.

Verse 25

तत्र तस्योपविष्टस्य भूषणानि महात्मन: । उपाजहुर्महाहणि प्रेष्या: शुभ्रीाणि सर्वश:,वहाँ बैठे हुए महात्मा राजा युधिष्ठिरको उनके सेवकोंने सब प्रकारके उज्ज्वल एवं बहुमूल्य आभूषण भेंट किये

అక్కడ ఆసీనుడైన మహాత్మ రాజు యుధిష్ఠిరునికి, ఆ మహాయుద్ధ దినమున, అతని సేవకులు అన్ని విధాల ప్రకాశించే, విలువైన ఆభరణాలను తెచ్చి సమర్పించారు—యుద్ధభారమధ్యেও రాజధర్మ గౌరవం బాహ్యంగా స్థాపితమవుతున్నట్లు।

Verse 26

मुक्ताभरणवेषस्य कौन्तेयस्य महात्मन: । रूपमासीन्महाराज द्विषतां शोकवर्धनम्‌,महाराज! मुक्तामय आभूषणोंसे विभूषित वेशवाले महात्मा कुन्तीनन्दनका स्वरूप उस समय शत्रुओंका शोक बढ़ा रहा था

మహారాజా! ముత్యాల ఆభరణాలతో, అలంకార వేషంతో విభూషితుడైన మహాత్మ కుంతీనందనుని ఆ రూపం ఆ సమయంలో శత్రువుల శోకాన్ని మరింత పెంచింది।

Verse 27

चामरैश्वन्द्ररश्म्या भै्हेमदण्डै: सुशो भनै: । दोधूयमानै: शुशुभे विद्युद्धिरिव तोयद:

చంద్రకిరణాలవలె తెల్లగా, స్వర్ణదండాలతో సుందరంగా ఉన్న అనేక చామరాలు ఊపబడుతున్నాయి. వాటివల్ల రాజు యుధిష్ఠిరుడు, మెరుపులతో అలంకరించిన మేఘంలా, విశేషంగా శోభించాడు।

Verse 28

संस्तूयमान: सूतैश्न वन्द्यमानश्न वन्दिभि: । उपगीयमानो गन्धर्वैरास्ते सम कुरुनन्दन:

ఆ సమయంలో సూతులు స్తుతించగా, వందులు వందనాలు చేయగా, గంధర్వులు ఆయన యశోగానాలు పాడగా—వారందరి మధ్య కురునందనుడు యుధిష్ఠిరుడు అక్కడ సింహాసనంపై ఆసీనుడై ఉన్నాడు।

Verse 29

ततो मुहूर्तादासीत्‌ तु स्यन्दनानां स्वनो महान्‌ । नेमिघोषश्न रथिनां खुरघोषश्न वाजिनाम्‌

ఆ తరువాత కొద్దిసేపటిలోనే రథాల మహానాదం మోగింది. రథయోధుల రథచక్రాల గర్జన, గుర్రాల ఖురాల మ్రోగుడు స్పష్టంగా వినిపించసాగాయి।

Verse 30

ह्रादेन गजघण्टानां शड्खानां निनदेन च । नराणां पदशब्दैश्व॒ कम्पतीव सम मेदिनी,हाथियोंके घंटोंकी घनघनाहट, शंखोंकी ध्वनि तथा पैदल चलनेवाले मनुष्योंके पैरोंकी धमकसे यह पृथ्वी काँपती-सी जान पड़ती थी

ఏనుగుల గంటల ఘనఘనధ్వని, శంఖనాదం, పాదసేనికుల భారమైన అడుగుల మ్రోగుడుతో భూమి తానే కంపిస్తున్నట్లుగా అనిపించింది—యుద్ధపు అపార, నిర్దాక్షిణ్యమైన ప్రవాహం మరియు దాని వల్ల కలిగే దుఃఖానికి అశుభ సూచనగా।

Verse 31

ततः शुद्धान्तमासाद्य जानुभ्यां भूतले स्थित: । शिरसा वन्दनीयं तमभिवाद्य जनेश्वरम्‌

ఆపై అతడు అంతఃపురానికి చేరి నేలపై రెండు మోకాళ్లతో మోకరిల్లాడు. శిరస్సు వంచి వందనీయ నరాధిపతి రాజు యుధిష్ఠిరునికి నమస్కరించి, ధర్మాత్ముడైన మహాత్మునికి హృషీకేశుడు (శ్రీకృష్ణుడు) సమీపిస్తున్నాడని వినయంగా నివేదించాడు.

Verse 32

कुण्डली बद्धनिस्त्रिंश: संनद्धकवचो युवा । अभिप्रणम्य शिरसा द्वा:स्थो धर्मात्मजाय वै

కుండలాలు ధరించి, ఖడ్గాన్ని బిగించి, కవచంతో సన్నద్ధుడైన ఆ యువ ద్వారపాలుడు ధర్మరాజు (యుధిష్ఠిరుడు) ఎదుట శిరస్సు వంచి ప్రణామం చేశాడు.

Verse 33

सोअब्रवीत्‌ पुरुषव्याप्र: स्वागतेनैव माधवम्‌

అప్పుడు పురుషవ్యాఘ్రుడు (యుధిష్ఠిరుడు) మాధవుని యథోచితంగా స్వాగతించి పలికాడు.

Verse 34

ततः प्रवेश्य वाष्णेयमुपवेश्य वरासने । पूजयामास विधिवद्‌ धर्मराजो युधिष्िर:

ఆపై ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు వాష్ణేయుడు (కృష్ణుడు)ను లోపలికి తీసుకువెళ్లి ఉత్తమాసనంపై కూర్చోబెట్టి, విధివిధానంగా పూజించి సత్కరించాడు.

Verse 81

इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत प्रतिज्ञापवरमें अर्जुनको पुनः पाशुपतासत्रकी प्राप्तिविषयक इक्यासीवाँ अध्याय पूरा हुआ

ఈ విధంగా శ్రీమహాభారత ద్రోణపర్వాంతర్గత ప్రతిజ్ఞాపర్వంలో అర్జునునికి పునః పాశుపతాస్త్రప్రాప్తిని వర్ణించే ఎనభై ఒకటవ అధ్యాయం ముగిసింది।

Verse 82

तब द्वारपालने भगवान्‌ श्रीकृष्णको भीतर ले आकर एक श्रेष्ठ आसनपर बैठा दिया। तत्पश्चात्‌ धर्मराज युधिष्ठिरने स्वयं ही विधिपूर्वक उनका पूजन किया ।।

అప్పుడు ద్వారపాలుడు భగవాన్ శ్రీకృష్ణుని లోపలికి తీసుకొని వచ్చి ఒక శ్రేష్ఠాసనంపై కూర్చోబెట్టాడు. అనంతరం ధర్మరాజ యుధిష్ఠిరుడు స్వయంగా విధిపూర్వకంగా ఆయనను పూజించాడు. ఇతి శ్రీమహాభారతే ద్రోణపర్వణి ప్రతిజ్ఞాపర్వణి యుధిష్ఠిరసజ్జతాయాం ద్వ్యశీతితమోऽధ్యాయః।

Verse 176

प्रादात्‌ काज्चनमेकैकं निष्कं विप्राय पाण्डव: । तब महाबाहु पाण्बुपुत्र युधिष्ठिरने अक्षत-फ़ूल देकर उन ब्राह्मणोंसे स्वस्तिवाचन कराया और उनमेंसे प्रत्येक ब्राह्मणको मधु

అప్పుడు పాండుపుత్ర మహాబాహు యుధిష్ఠిరుడు అక్షత-పుష్పాలు సమర్పించి ఆ బ్రాహ్మణులచే స్వస్తివాచనం చేయించి, వారిలో ప్రతి బ్రాహ్మణునికి మధు, ఘృతం మరియు శ్రేష్ఠ మాంగళిక ఫలాలతో కూడి ఒక్కొక్క స్వర్ణనిష్కాన్ని దానంగా ఇచ్చాడు।

Verse 323

न्यवेदयद्धूषीकेशमुपयान्तं महात्मने । इसी समय कानोंमें कुण्डल पहने

సంజయుడు అన్నాడు—అదే సమయంలో చెవుల్లో కుండలాలు ధరించి, నడుముకు ఖడ్గం బిగించి, వక్షస్థలంపై కవచం ధరించిన ఒక యువ ద్వారపాలుడు ఆ అంతఃద్వారంలోకి ప్రవేశించి, భూమిపై రెండు మోకాళ్లతో మోకరిల్లి, వందనీయ మహారాజు యుధిష్ఠిరునికి శిరస్సు వంచి ప్రణామం చేశాడు. అలా నమస్కరించి, ధర్మపుత్రుడైన మహాత్మ యుధిష్ఠిరునికి భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు (హృషీకేశుడు) సమీపిస్తున్నాడని తెలియజేశాడు।

Verse 3336

अर्घ्य चैवासनं चास्मै दीयतां परमार्चितम्‌ । तब पुरुषसिंह युधिष्ठिरने द्वारपालसे कहा--“तुम माधवको स्वागतपूर्वक ले आओ और उन्हें अर्घ्य तथा परम उत्तम आसन अर्पित करो”

“ఆయనకు అర్ఘ్యమును మరియు పరమ గౌరవంతో సమర్పించబడిన ఉత్తమ ఆసనమును ఇవ్వండి.” అప్పుడు పురుషసింహుడు యుధిష్ఠిరుడు ద్వారపాలునితో అన్నాడు—“నీవు మాధవుని సత్కారంతో లోపలికి తీసుకొని రా; ఆయనకు అర్ఘ్యమును, పరమోత్తమ ఆసనమును సమర్పించు।”