Shloka 31
Yudhiṣṭhira–Droṇa Saṃgrāma
Engagement and Countermeasures
स्निग्धाञ्जनचयाकारं सम्प्राप्त: कालपर्वतम् | ब्रह्मतुज़ं नदीक्षान्यास्तथा जनपदानपि,वे क्रमशः आगे बढ़ते हुए स्निग्ध कज्जलराशिके समान आकारवाले काल पर्वतके समीप जा पहुँचे। फिर ब्रह्मतुंग पर्वत, अन्यान्य नदियों तथा बहुत-से जनपदोंको भी उन्होंने देखा
snigdhāñjanacayākāraṁ samprāptaḥ kālaparvatam | brahmatuṅgaṁ nadīkṣāṇyās tathā janapadān api ||
సంజయుడు అన్నాడు—వారు క్రమంగా ముందుకు సాగుతూ నిగనిగలాడే కాజల్ గుట్టల వంటి ఆకారమున్న కాల పర్వతానికి చేరుకున్నారు। ఆ తరువాత బ్రహ్మతుంగ పర్వతాన్ని, ఇతర నదులను, అలాగే అనేక జనపదాలను కూడా చూశారు।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse conveys the sense of inevitable progression: as the traveler moves from landmark to landmark, the narrative suggests that events in the war advance with a similar inevitability. The dark, collyrium-like imagery of Kālaparvata also evokes foreboding—an ethical reminder that war’s path leads through grim, fated terrain.
Sañjaya reports a sequential journey: the subject (contextually, a moving figure/force in the campaign narrative) reaches Kālaparvata, then observes Brahmatuṅga, multiple rivers, and many populated regions—marking stages of movement across the landscape during the Drona Parva events.