Adhyaya 54

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठका ह “लोक मिलाकर कुल २३३६ “लोक हैं) भीस्न्आा+ज (2) आमने चतु:पञ्चाशत्तमो< ध्याय: मृत्युकी घोर तपस्या

దుఃఖమును తొలగించి ఆ అబల తన మనస్సును కేవలం ప్రజాపతి (బ్రహ్మ) యందే నిలిపింది. ఆపై అంజలి బట్టి మళ్లీ పలికింది—వంగిన లత మళ్లీ లేచినట్లుగా।

Verse 2

नारदजी कहते हैं--राजन्‌! तदनन्तर वह अबला अपने भीतर ही उस दुःखको दबाकर झुकायी हुई लताके समान विनम्र हो हाथ जोड़कर ब्रह्माजीसे बोली ।।

నారదుడు పలికెను—రాజా! ఆ తరువాత ఆ అబల తన దుఃఖాన్ని అంతరంలోనే దాచుకొని, వంగిన లతవలె వినయంగా, చేతులు జోడించి బ్రహ్మదేవునితో పలికింది. మృత్యువు చెప్పెను—వక్తలలో శ్రేష్ఠుడా, ప్రజాపతీ! నన్ను ఇలాంటి స్త్రీరూపంలో ఎందుకు సృష్టించితివి? నేను తెలిసికొని అదే క్రూరమైన, హానికరమైన కర్మను ఎలా చేయగలను?

Verse 3

बिभेम्यहमधर्माद्धि प्रसीद भगवन्‌ प्रभो । प्रियान्‌ पुत्रान्‌ वयस्यांश्व भ्रातृन्‌ मातृ: पितृन्‌ पतीन्‌

నేను నిజంగా అధర్మాన్ని భయపడుతున్నాను. ఓ భగవాన్, ఓ ప్రభూ! కరుణ చూపుము—ప్రియులైన కుమారులు, సమవయస్క మిత్రులు, సోదరులు, తల్లులు, తండ్రులు, భర్తల నిమిత్తం.

Verse 4

कृपणानां हि रुदतां ये पतन्त्यश्रुबिन्दव:

దీనులు ఏడ్చునప్పుడు పడే కన్నీటి బిందువులు వ్యర్థమవు.

Verse 5

यमस्य भवन देव गच्छेयं न सुरोत्तम,देव! सुरश्रेष्ठ लोकपितामह! मैं शरीर और मस्तकको झुकाकर, हाथ जोड़कर विनीतभावसे आपकी शरणागत होकर केवल इसी अभिलाषाकी पूर्ति चाहती हूँ कि मुझे यमराजके भवनमें न जाना पड़े

ఓ దేవా, ఓ సురోత్తమా! నాకు యముని భవనానికి వెళ్లవలసి రాకూడదు—ఇదే నా ప్రార్థన.

Verse 6

कायेन विनयोपेता मूर्थ्नोदग्रनखेन च । एतदिच्छाम्यहं काम॑ त्वत्तो लोकपितामह

శరీరంతో వినయంగా, శిరస్సు వంచి, చేతులు జోడించి—ఓ లోకపితామహా! నీ నుండి నేను ఈ ఒక్క కోరికనే కోరుతున్నాను.

Verse 7

इच्छेयं त्वत्प्रसादाद्धि तपस्तप्तुं प्रजेश्वर । प्रदिशेमं वरं देव त्वं महां भगवन्‌ प्रभो,प्रजेश्वर! मैं आपकी कृपासे तपस्या करना चाहती हूँ। देव! भगवन्‌! प्रभो! आप मुझे यही वर प्रदान करें

ప్రజేశ్వరా! మీ కృపవల్ల నేను తపస్సు చేయదలచుకున్నాను. దేవా! భగవాన్! మహాప్రభో! ఇదే వరం నాకు ప్రసాదించండి.

Verse 8

त्वया हरक्ता गमिष्यामि धेनुकाश्रममुत्तमम्‌ | तत्र तप्स्थे तपस्तीव्रं तवैवाराधने रता,आपकी आज्ञा लेकर मैं उत्तम धेनुकाश्रमको चली जाऊँगी और वहाँ आपकी ही आराधनामें तत्पर रहकर कठोर तपस्या करूँगी

మీ ఆజ్ఞతో నేను ఉత్తమ ధేనుకాశ్రమానికి వెళ్లి, అక్కడ మీ ఆరాధనలోనే నిమగ్నమై ఘోర తపస్సు చేస్తాను.

Verse 9

न हि शक्ष्यामि देवेश प्राणान्‌ प्राणभृतां प्रियान्‌ हर्तु विलपमानानामधमदिभिरक्ष माम्‌,देवेश्वर! मैं रोते-विलखते प्राणियोंके प्यारे प्राणोंका अपहरण नहीं कर सकूँगी, आप इस अधर्मसे मुझे बचावें

దేవేశ్వరా! ఏడుస్తూ విలపిస్తున్న జీవుల ప్రియమైన ప్రాణాలను నేను హరించలేను; ఈ అధర్మం నుండి నన్ను రక్షించండి.

Verse 10

ब्रह्मोवाच मृत्यो संकल्पितासि त्वं प्रजासंहारहेतुना । गच्छ संहर सर्वस्त्विं प्रजा मा ते विचारणा

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ మృత్యూ! ప్రజల సంహారార్థమే నేను సంకల్పపూర్వకంగా నిన్ను సృష్టించాను. వెళ్ళి సమస్త ప్రజలను సంహరించు; నీ మనస్సులో ఎలాంటి సందేహం కలగనీయకు.

Verse 11

भविता त्वेतदेवं हि नैतज्जात्वन्यथा भवेत्‌ | भव त्वनिन्दिता लोके कुरुष्व वचनं मम,यह बात इसी प्रकार होनेवाली है। इसमें कभी कोई परिवर्तन नहीं हो सकता। तू लोकमें निन्दित न हो, मेरी आज्ञाका पालन कर

ఇది ఇలానే జరుగుతుంది; ఇది ఎప్పటికీ వేరుగా జరగదు. కాబట్టి లోకంలో నిందకు గురికాకుండా నా వాక్యాన్ని నెరవేర్చు.

Verse 12

नारद उवाच एवमुक्ता भवत्‌ प्रीता प्राउ्जलिर्भगवन्मुखी । संहारे नाकरोद्‌ बुद्धि प्रजानां हितकाम्यया

నారదుడు పలికెను—భగవాన్ బ్రహ్మ ఇలా పలికినప్పుడు ఆమె హృదయంలో ఆనందించి, భగవంతుని వైపు ముఖం తిప్పి అంజలి ఘటించి నిలిచింది; అయితే ప్రజల హితాన్ని కోరుతూ సంహారకార్యంపై మనస్సు పెట్టలేదు.

Verse 13

तृष्णीमासीत्‌ तदा देव: प्रजानामीश्ररेश्वर: । प्रसाद चागमत्‌ क्षिप्रमात्मनैव प्रजापति:

అప్పుడు ప్రజాధిపతులకూ అధిపతియైన దేవుడు భగవాన్ బ్రహ్మ మౌనమయ్యాడు. అనంతరం ప్రజాపతి తన అంతఃసంయమంతోనే త్వరగా ప్రసన్నతను, శాంతిని పొందాడు.

Verse 14

स्मयमानश्न देवेशो लोकान्‌ सर्वानवेक्ष्य च । लोकास्त्वासन्‌ यथापूर्व दृष्टास्तेनापमन्युना

నారదుడు పలికెను—దేవేశ్వరుడు బ్రహ్మ చిరునవ్వుతో సమస్త లోకాలను పరిశీలించాడు. అపమన్యుడు క్రోధరహిత మనస్సుతో వాటిని చూచినప్పుడు, లోకాలు పూర్వంలాగానే—మళ్లీ సస్యశ్యామలంగా, సమృద్ధిగా—కనిపించాయి.

Verse 15

निवृत्तरोषे तस्मिंस्तु भगवत्यपराजिते । सा कन्यापि जगामाथ समीपात्‌ तस्य धीमतः,उन अपराजित भगवान्‌ ब्रह्माका रोष निवृत्त हो जानेपर वह कन्या भी उन परम बुद्धिमान देवेश्वरके निकटसे अन्यत्र चली गयी

ఆ అపరాజిత భగవాన్ బ్రహ్మ యొక్క క్రోధం శమించినప్పుడు, ఆ కన్య కూడా ఆ పరమబుద్ధిమంతుడైన దేవేశ్వరుని సమీపం విడిచి ఇతరత్రా వెళ్లిపోయింది.

Verse 16

अपसत्याप्रतिश्रुत्य प्रजासंहरणं तदा । त्वरमाणा च राजेन्द्र मृत्युर्थेनुकमभ्यगात्‌

రాజేంద్రా! ఆ సమయంలో ప్రజాసంహారం గురించి ఏ అసత్య ప్రతిజ్ఞ చేయకుండా మృత్యువు అక్కడి నుండి తొలగి, అత్యంత తొందరగా ధేనువు ఆశ్రమానికి చేరింది.

Verse 17

सा तत्र परमं तीव्र चचार व्रतमुत्तमम्‌ । सा तदा होकपादेन तस्थौ पद्मानि षोडश

ఆమె అక్కడ పరమ తీవ్రమైన, ఉత్తమమైన వ్రతాన్ని ఆచరించసాగింది. అప్పుడు ఆమె ఒక పాదంపై స్థిరంగా నిలిచి పదహారు పద్మ-కాలముల వరకు తపస్సులో అచంచలంగా నిలిచింది.

Verse 18

पज्च चाब्दानि कारुण्यात्‌ प्रजानां तु हितैषिणी । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्य: प्रियेभ्य: संनिवर्त्य सा

కరుణవశాత్, ప్రజల హితాన్ని కోరుతూ ఆమె తన ఇంద్రియాలను ప్రియ విషయాల నుండి వెనక్కి మళ్లించి, ఐదు సంవత్సరాలు కఠినమైన ఉత్తమ వ్రతాన్ని ఆచరించింది.

Verse 19

ततस्त्वेकेन पादेन पुनरन्यानि सप्त वै । तस्थौ पद्मानि षट्‌ चैव सप्त चैकं च पार्थिव,नरेश्वर! तदनन्तर पुनः अन्य इक्कीस पद्म वर्षोतक वह एक पैरसे खड़ी होकर तपस्या करती रही

అనంతరం ఆమె ఒకే పాదంపై నిలిచి మరొక ఏడు కాలములు తపస్సు చేసింది. ఓ నరాధిపా! తరువాత ఆమె వరుసగా ఆరు పద్మ-కాలములు, ఆపై ఏడు పద్మ-కాలములు, చివరికి ఒక పద్మ-కాలము—ప్రతి దశలోనూ అచంచల సంకల్పంతో భరించి తపస్సులో నిలిచింది.

Verse 20

ततः पद्मायुतं तात मृगैः सह चचार सा | पुनर्गत्वा ततो नन्‍्दां पुण्यां शीतामलोदकाम्‌

ఆ తరువాత, ఓ తాత! ఆమె పద్మాలతో నిండిన ప్రదేశంలో జింకలతో కలిసి సంచరించింది. ఆపై అక్కడి నుండి మళ్లీ పుణ్యమయమైన నందా నదికి వెళ్లింది; ఆ నది జలాలు శీతలమూ నిర్మలమూ గా ఉండేవి.

Verse 21

धारयित्वा तु नियमं नन्दायां वीतकल्मषा

నందా నదిలో నియమాలను దృఢంగా పాటించడంతో ఆమె పాపరహితురాలైంది. ఆపై వ్రత-నియమాలతో సముపేతగా ఆమె ముందుగా పుణ్యమయమైన కౌశికీ నది తీరానికి వెళ్లింది; అక్కడ వాయువూ నీరే ఆహారంగా చేసుకొని మళ్లీ తీవ్రమైన తపస్సును ఆరంభించింది.

Verse 22

सा पूर्व कौशिकीं पुण्यां जगाम नियमैधिता । तत्र वायुजलाहारा चचार नियमं पुन:

నియమాచరణతో బలపడిన ఆమె ముందుగా పుణ్యమైన కౌశికీ నదీ తీరానికి వెళ్లింది. అక్కడ వాయువు, జలమే ఆహారంగా చేసుకొని మళ్లీ కఠిన వ్రతనియమాలను ఆచరించింది.

Verse 23

पज्चगज्जासु सा पुण्या कन्या वेतसकेषु च । तपोविशेषैर्बहुभि: कर्षयद्‌ देहमात्मन:,उस पवित्र कन्याने पंचगंगामें तथा वेतसवनमें बहुत-सी भिन्न-भिन्न तपस्याओंद्वारा अपने शरीरको अत्यन्त दुर्बल कर दिया

ఆ పుణ్యశీల కన్య పంచగంగా సంగమంలోను, వేతస వనాల్లోను నివసిస్తూ అనేక విధాల విశేష తపస్సులతో తన దేహాన్ని అత్యంత క్షీణింపజేసింది.

Verse 24

ततो गत्वा तु सा गड़ां महामेरुं च केवलम्‌ । तस्थौ चाश्मेव निश्चेष्टा प्रणायामपरायणा

ఆ తరువాత ఆమె గంగానదీ తీరానికి, అలాగే ఒంటరిగా మహామేరు శిఖరానికి వెళ్లింది. అక్కడ ప్రాణాయామంలో లీనమై రాతివిగ్రహంలా నిశ్చేష్టగా నిలిచింది.

Verse 25

पु]नर्हिमवतो मूर्थ्नि यत्र देवा: पुरायजन्‌ । तत्राड़ुगुछ्ेन सा तस्थौ निखर्व परमा शुभा

మళ్లీ ఆమె హిమవంతుని శిఖరానికి—పూర్వకాలంలో దేవతలు యజ్ఞం చేసిన చోటుకు—వెళ్లి, పరమ శుభలక్షణ కలిగిన ఆ కన్య ఒక నిఖర్వ సంవత్సరాలు బొటనవేలు బలంపై నిలిచింది.

Verse 26

पुष्करेष्वथ गोकर्णे नैमिषे मलये तथा । अपाकर्षत्‌ स्वकं देहं नियमैर्मानसप्रियै:

ఆ తరువాత పుష్కరంలో, గోకర్ణంలో, నైమిషారణ్యంలో, అలాగే మలయ పర్వతంలో నివసిస్తూ, మనసుకు ప్రియమైన నియమాల ద్వారా ఆమె తన దేహాన్ని అత్యంత క్షీణింపజేసింది.

Verse 27

अनन्यदेवता नित्यं दृढभक्ता पितामहे | तस्थौ पितामहं चैव तोषयामास धर्मत:

ఇతర దేవతలవైపు మనస్సు తిప్పకుండా ఆమె నిత్యం పితామహ బ్రహ్మపై దృఢభక్తితో నిలిచింది. పితామహుని సేవలో నిలిచి ధర్మాచరణతో ఆయనను సంతృప్తిపరిచింది.

Verse 28

ततस्तामब्रवीत्‌ प्रीतो लोकानां प्रभवो5व्यय: । सौम्येन मनसा राजन प्रीत: प्रीतमनास्तदा

అప్పుడు లోకముల ఉద్భవకారణమైన అవినాశి పితామహ బ్రహ్మ అంతరంగంలో అత్యంత ప్రసన్నుడై, సౌమ్యమనస్సుతో ప్రేమగా ఆమెతో ఇలా పలికాడు—

Verse 29

मृत्यो किमिदमत्यन्तं तपांसि चरसीति ह । ततोअब्रवीत्‌ पुनर्मुत्युर्भगवन्तं पितामहम्‌,“मृत्यो! तू किसलिये इस प्रकार अत्यन्त कठोर तपस्या कर रही है?” तब मृत्युने भगवान्‌ पितामहसे फिर इस प्रकार कहा--

“ఓ మృత్యూ! నీవు ఎందుకు ఈ విధంగా అత్యంత కఠిన తపస్సు చేస్తున్నావు?” అప్పుడు మృత్యువు మళ్లీ భగవంతుడైన పితామహునితో ఇలా చెప్పింది—

Verse 30

नाहं हन्यां प्रजा देव स्वस्थाशक्षाक्रोशतीस्तथा । एतदिच्छामि सर्वेश त्वत्तो वरमहं प्रभो,“देव! प्रभो! सर्वेश्वर! मैं आपसे यही वर पाना चाहती हूँ कि मुझे रोती-चिल्लाती हुई स्वस्थ प्रजाओंका वध न करना पड़े

“దేవా! ప్రభూ! సర్వేశ్వరా! నేను ప్రజలను సంహరించను—ప్రత్యేకించి క్షేమంగా ఉండి విలపిస్తూ కేకలు వేస్తున్న వారిని. ప్రభూ, నీ నుండి నేను కోరేది ఇదే వరం.”

Verse 31

अधर्मभयभीतास्मि ततो5हं तप आस्थिता | भीतायास्तु महाभाग प्रयच्छाभयमव्यय,“महाभाग! मैं अधर्मके भयसे बहुत डरती हूँ, इसीलिये तपस्यामें लगी हुई हूँ। अविनाशी परमेश्वर! मुझ भयभीत अबलाको अभय-दान दीजिये

“మహాభాగుడా! అధర్మభయంతో నేను భీతురాలిని; అందుకే తపస్సును ఆశ్రయించాను. అవినాశీ ప్రభూ! భయపడుతున్న నాకు అభయం ప్రసాదించు.”

Verse 32

आर्ता चानागसी नारी याचामि भव मे गति: । तामब्रवीत्‌ ततो देवो भूतभव्यभविष्यवित्‌

ఆర్తురాలైన, నిరపరాధ స్త్రీ వేడుకుంది—“నేను మీ శరణు కోరుతున్నాను; మీరు నాకు గతి, రక్షణ కావాలి.” అప్పుడు భూత-వర్తమాన-భవిష్య జ్ఞానమున్న దేవుడు ఆమెతో ఇలా పలికాడు—

Verse 33

अपध्यास्यन्ति मे देव मृतेष्वेभ्यो बिभेम्यहम्‌ । भगवन्‌! मैं पापसे डरती हूँ। प्रभो! मुझपर प्रसन्न होइये। जब मैं लोगोंके प्यारे पुत्रों

ఆమె చెప్పింది—“దేవా! ఈ మృతులనుబట్టి నాకు భయం. నేను ప్రజల ప్రియమైన కుమారులు, మిత్రులు, సోదరులు, తల్లులు, తండ్రులు, భర్తలను సంహరించటం మొదలుపెడితే, వారి బంధువులు—నా చేతుల్లో వారు మరణించినట్లు చూసి—ఎల్లప్పుడూ నా వినాశనాన్నే కోరుకుంటారు; అందుకే నేను వారిని బాగా భయపడుతున్నాను.” (అప్పుడు సమాధానం)—“ఓ మృత్యూ! ఈ ప్రజలను సంహరించినా నీకు అధర్మం లేదు; ఓ భద్రే, నేను చెప్పిన మాట ఏ విధంగానూ అసత్యం కాబోదు.”

Verse 34

तस्मात्‌ संहर कल्याणि प्रजा: स्वश्चितुर्विधा: । धर्म: सनातनकश्ष त्वां सर्वथा पावयिष्यति

“కాబట్టి, కల్యాణీ! నాలుగు విధాలుగా విభజితమైన సమస్త ప్రాణులను—నీ స్వంత చతుర్విధ వర్గాలతో సహా—సంహరించు. సనాతన ధర్మం నిన్ను అన్ని విధాలా పవిత్రంగా నిలుపుతుంది.”

Verse 35

लोकपालो यमश्नैव सहाया व्याधयदश्ष ते | अहं च विबुधाश्रैव पुनर्दास्थाम ते वरम्‌

“లోకపాలకుడైన యముడు, అలాగే వ్యాధులు—ఇవన్నీ నీ సహాయకులు. నేను కూడా దేవతలతో కలిసి నీకు మళ్లీ ఒక వరం ప్రసాదిస్తాను.”

Verse 36

सैवमुक्ता महाराज कृताञ्जलिरिदं विभुम्‌

మహారాజా! ఇలా చెప్పబడిన ఆమె కృతాంజలిగా నిలిచి, వినయంతో ఆ విభువుని ఇలా పలికింది.

Verse 37

यद्येवमेतत्‌ कर्तव्यं मया न स्याद्‌ विना प्रभो

నారదుడు అన్నాడు—ఇది నిజంగా ఇలానే అయితే, ఓ ప్రభూ, మీ లేకుండా ఈ విషయంలో నేను ఏ కార్యమూ చేయుట యుక్తం కాదు।

Verse 38

लोभ: क्रोधो<भ्यसूयेष्या द्रोहो मोहश्न देहिनाम्‌

నారదుడు అన్నాడు—లోభం, క్రోధం, ద్వేషభరిత అసూయ, ఈర్ష్య, ద్రోహం, మోహం—ఇవి దేహధారులలో సాధారణంగా పుట్టే దోషాలు।

Verse 39

अद्वीक्षान्योन्यपरुषा देहं भिन्द्यु: पृथग्विधा: । “लोभ, क्रोध, असूया, ईर्ष्या, द्रोह, मोह, निर्लज्जता और एक-दूसरेके प्रति कही हुई कठोर वाणी--ये विभिन्न दोष ही देहधारियोंकी देहका भेदन करें' || ३८ ई ।।

నారదుడు అన్నాడు—ఒకరినొకరు నిజంగా చూడకుండానే దేహధారులు అనేక విధాలుగా పరస్పర దేహాలను గాయపరుస్తారు. లోభం, క్రోధం, అసూయ, ఈర్ష్య, ద్రోహం, మోహం, నిర్లజ్జత, మరియు ఒకరిపై ఒకరు పలికే కఠిన వాక్యాలు—ఈ వివిధ దోషాలే దేహధారుల దేహాలను చీల్చి విరుస్తాయి।

Verse 40

यान्यश्रुबिन्दूनि करे ममासं- स्ते व्याधय: प्राणिनामात्मजाता: । ते मारयिष्यन्ति नरान्‌ गतासून्‌ नाधर्मस्ते भविता मा सम भैषी:

నారదుడు అన్నాడు—నేను నా చేతిలో సేకరించిన నీ కన్నీటి బిందువులు ప్రాణుల స్వదేహాల నుంచే పుట్టిన వ్యాధులుగా మారి, ప్రాణం విడిచిన మనుష్యులను నశింపజేస్తాయి. నీకు అధర్మం కలగదు; కనుక భయపడకుము।

Verse 41

नाधर्मस्ते भविता प्राणिनां वै त्वं वै धर्मस्त्वं हि धर्मस्य चेशा । धर्म्या भूत्वा धर्मनित्या धरित्री तस्मात्‌ प्राणान्‌ सर्वथेमान्‌ नियच्छ

నారదుడు అన్నాడు—ప్రాణుల విషయములో నీకు అధర్మం కలగదు. నీవే ధర్మము; ధర్మానికి అధిపతినీ నీవే. కనుక ధర్మమయిన, సదా ధర్మనిష్ఠమైన ధరిణిగా ఉండి, ఈ సమస్త జీవుల ప్రాణాలను అన్ని విధాల నియంత్రించుము।

Verse 42

सर्वेषां वै प्राणिनां कामरोषौ संत्यज्य त्वं संहरस्वेह जीवान्‌ । एवं धर्मस्त्वां भविष्यत्यनन्तो मिथ्यावृत्तान्‌ मारयिष्यत्यधर्म:

నారదుడు పలికెను— కామక్రోధాలను విడిచి, నియత కర్తవ్యముగా ఈ లోకమందలి సమస్త ప్రాణుల ప్రాణహరణం చేయుము. అట్లు చేసినచో నీకు అక్షయ ధర్మము లభించును; మిథ్యాచారులనైతే వారి అధర్మమే వారిని నశింపజేయును.

Verse 43

तेनात्मानं पावयस्वात्मना त्वं पापे55त्मानं मज्जयिष्यन्त्यसत्यात्‌ । तस्मात्‌ काम॑ रोषमप्यागतं त्वं संत्यज्यान्त: संहरस्वेति जीवान्‌

అందువల్ల ధర్మాచరణముచేత నీవే నిన్ను పవిత్రం చేసుకొనుము. అసత్యాశ్రయముచేత ప్రాణులు తామే పాపపంకములో మునిగిపోతారు. కాబట్టి మనసులో ఉద్భవించిన కామక్రోధాలను విడిచి, అంతఃసంయమముతో ఉండి— జీవసంహారకుడవు కాకుము.

Verse 44

नारद उवाच सा वै भीता मृत्युसंज्ञोपदेशा- च्छापाद्‌ भीता बाढमित्यब्रवीत्‌ तम्‌ साच प्राणं प्राणिनामन्तकाले कामक्रोधौ त्यज्य हरत्यसक्ता

నారదుడు పలికెను— బ్రహ్మదేవుని ఉపదేశముచేత, ముఖ్యంగా ఆయన శాపభయముచేత, ‘మృత్యు’ అనే ఆ స్త్రీ భయపడుతూ ఆయనతో— “తథాస్తు; మీ ఆజ్ఞను స్వీకరిస్తున్నాను” అని పలికెను. ఆపై అంతకాలమందు ఆమె కామక్రోధాలను విడిచి, అనాసక్తగా, సమస్త ప్రాణుల ప్రాణాన్ని హరిస్తుంది.

Verse 45

मृत्युस्त्वेषां व्याधयस्तत्प्रसूता व्याधी रोगो रुज्यते येन जन्तु: । सर्वेषां च प्राणिनां प्रायणान्ते तस्माच्छोकं मा कृथा निष्फलं त्वम्‌

ఇదే ప్రాణుల మరణము; దీనివలననే వ్యాధులు పుట్టినవి. ‘వ్యాధి’ అనగా రోగము—దానిచేత జీవి బాధపడును, ఆరోగ్యం భంగమగును. ఆయువు క్షీణించినపుడు సమస్త ప్రాణుల ప్రాణాంతము ఇలానే జరుగును. కాబట్టి రాజా, ఫలహీనమైన శోకము చేయకుము.

Verse 46

तेभ्यो5हं भगवन्‌ भीता शरणं त्वाहमागता । भगवन! रोते हुए दीन-दुःखी प्राणियोंके नेत्रोंसे जो आँसुओंकी बूँदें गिरती हैं

నారదుడు పలికెను— భగవన్, వారివలన భయపడుతూ నేను మీ శరణు వచ్చితిని. దీనదుఃఖిత ప్రాణుల కన్నుల నుండి జారే కన్నీటి బిందువులను చూచి నాకు భయం కలిగెను. ఆయువు అంతమందు దేవతలు కూడా ఇంద్రియములతో సహా ప్రాణులతో కలిసి పరలోకమునకు వెళ్లి అక్కడ నిలిచెదరు; తరువాత అక్కడినుండే మళ్లీ ఈ లోకమునకు తిరిగి వచ్చెదరు. ఈ విధంగా సమస్త ప్రాణులు అక్కడికి వెళ్లి దేవభావములో నిలిచెదరు; కాని భోగక్షయమునూ, కర్మఫలక్షయమునూ, ఓ రాజసింహా, మానవులవలె మరల ఈ లోకమునకు వచ్చెదరు.

Verse 47

वायुर्भीमो भीमनादो महौजा भेत्ता देहान्‌ प्राणिनां सर्वगोडसौ । नो वा<<वृतिं नैव वृत्ति कदाचित्‌ प्राप्रोत्युग्रोडनन्ततेजोविशिष्ट:

నారదుడు పలికెను—ప్రాణవాయువు భయంకరమైనది; దాని గర్జన ఘోరము, దాని బలం అపారము. అది ప్రాణుల దేహములను మాత్రమే ఛేదించును, అంతరాత్మను కాదు. అది సర్వత్ర సంచరించు, ఉగ్ర ప్రభావముగల, అక్షయ తేజస్సుతో విశిష్టమైనది; దానికి నిజముగా రాకపోకలు లేవు—ఒకే మార్గమునకు గాని స్థలమునకు గాని అది బద్ధముకాదు.

Verse 48

सर्वे देवा मर्त्यसंज्ञाविशिष्टा- स्तस्मात्‌ पुत्र मा शुचो राजसिंह । स्वर्ग प्राप्तो मोदते ते तनूजो नित्यं रम्यान्‌ वीरलोकानवाप्य

నారదుడు పలికెను—ఓ రాజసింహా! దేవతలకూడా ‘మర్త్య’ అనే సంజ్ఞతోనే పేర్కొనబడుదురు; కనుక, కుమారా, శోకించకు. నీ కుమారుడు స్వర్గమునకు చేరి, నిత్య రమ్యమైన వీరలోకములను పొందుకొని అక్కడ నిరంతరం ఆనందించుచున్నాడు.

Verse 49

त्यक्त्वा दुःखं संगत: पुण्यकृद्धि- रेषा मृत्युर्देवदिष्टा प्रजानाम्‌ । प्राप्त काले संहरन्ती यथावत्‌ स्वयं कृता प्राणहरा प्रजानाम्‌

అతడు దుఃఖమును విడిచి పుణ్యకర్ములు అయిన సత్పురుషుల సమూహమునకు చేరెను. ప్రాణుల కొరకు ఈ మృత్యువు దేవనియమితమైనది; నియతకాలము వచ్చినపుడు యథోచితముగా సంహరించును. ప్రజల ప్రాణములను హరించు ఈ మృత్యువును స్వయంగా బ్రహ్మదేవుడే సృష్టించెను.

Verse 50

आत्मानं वै प्राणिनो घ्नन्ति सर्वे नैतान्‌ मृत्युर्दण्डपाणिह्िनस्ति । तस्मान्मृतान्‌ नानुशोचन्ति धीरा मृत्यु ज्ञात्वा निश्चयं ब्रह्मसृष्टम्‌ । इत्थं सृष्टिं देवक्लृप्तां विदित्वा पुत्रान्नष्टाच्छठोकमाशु त्यजस्व

నిజముగా సమస్త ప్రాణులు తమ నాశనాన్ని తామే తెచ్చుకొనుచున్నారు; దండధారి సంహారకుడిలా మృత్యువు వారిని చంపదు. అందుచేత ధీరులు, మృత్యువు బ్రహ్మసృష్టమైన నిశ్చిత విధానమని తెలిసికొని, మరణించినవారికై శోకించరు. ఈ విధముగా దేవనియమిత సృష్టి అంతటినీ మృత్యువు అధీనమని గ్రహించి, కుమారవియోగమునుండి పుట్టిన శోకమును వెంటనే విడిచిపెట్టు.

Verse 51

दैपायन उवाच एतच्छुत्वार्थवद्‌ वाक्यं नारदेन प्रकाशितम्‌ । उवाचाकम्पनो राजा सखायं नारदं तथा

ద్వైపాయనుడు (వ్యాసుడు) పలికెను—యుధిష్ఠిరా! నారదుడు స్పష్టపరచిన ఈ అర్థవంతమైన వాక్యమును విని రాజు అకంపనుడు తన మిత్రుడు నారదునితో అప్పుడు ఈ విధముగా పలికెను.

Verse 52

व्यपेतशोक: प्रीतो5स्मि भगवन्नृषिसत्तम । श्र॒त्वेतिहासं त्वत्तस्तु कृतार्थो5स्म्यभिवादये

వ్యాసుడు అన్నాడు— “భగవన్, ఋషిశ్రేష్ఠా! మీ నోట ఈ పవిత్ర ఇతిహాసాన్ని విని నా శోకం తొలగిపోయింది. నేను ఆనందంతో కృతార్థుడనయ్యాను; మీకు భక్తితో నమస్కరిస్తున్నాను.”

Verse 53

इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत अभिमन्युवधपर्वमें मृत्युवर्णणविषयक तिरपनवाँ अध्याय पूरा हुआ

రాజు ఇలా పలికిన వెంటనే ఋషులలో శ్రేష్ఠుడైన, అపారాత్మబలముగల దేవర్షి నారదుడు తక్షణమే నందనవనానికి బయలుదేరాడు. ఈ విధంగా ద్రోణపర్వంలోని అభిమన్యువధపర్వంలో మరణవర్ణన విషయక యాభైమూడవ అధ్యాయం ముగిసింది.

Verse 54

पुण्यं यशस्यं स्वर्ग्य च धन्यमायुष्यमेव च । अस्येतिहासस्य सदा श्रवर्ण श्रावणं तथा

వ్యాసుడు అన్నాడు— ఈ ఇతిహాసాన్ని ఎల్లప్పుడూ విని ఇతరులకు వినిపించేవారికి పుణ్యం, కీర్తి, స్వర్గప్రాప్తి, సంపద, దీర్ఘాయువు లభిస్తాయి. కాబట్టి, ఓ పాండునందనా! సోదరులతో కలిసి ఉత్తమ ధైర్యాన్ని ధరించి, నిర్లక్ష్యాన్ని విడిచి, కవచాది ఆయుధాలతో సుసज्जితులై, త్వరగా మళ్లీ యుద్ధానికి సిద్ధమవండి.

Verse 55

एतदर्थपदं श्रुत्वा तदा राजा युधिष्छिर । क्षत्रधर्म च विज्ञाय शूराणां च परां गतिम्‌

ఓ రాజా యుధిష్ఠిరా! ఈ అర్థవంతమైన వృత్తాంతాన్ని విని, క్షత్రధర్మాన్ని మరియు శూరుల పరమగతిని గ్రహించిన ఆ మహావీర్య మహారథుడు నియతకాలంలో స్వర్గలోకాన్ని పొందాడు.

Verse 56

अभिमन्यु: परान्‌ हत्वा प्रमुखे सर्वधन्विनाम्‌

వ్యాసుడు అన్నాడు— మహాధనుర్ధరుడైన అభిమన్యుడు సమస్త ధనుర్ధరుల ముందువరుసలో నిలిచి శత్రువులను సంహరించాడు. అతడు పూర్వజన్మలో చంద్రుని కుమారుడు. ఆ వీర మహారథుడు యుద్ధభూమిలో ఖడ్గం, శక్తి, గదా, ధనుస్సులతో ముఖాముఖి పోరాడుతూ హతుడయ్యాడు; దుఃఖరహితుడై మళ్లీ చంద్రలోకానికి చేరాడు.

Verse 57

युध्यमानो महेष्वासो हत: सो$भिमुखो रणे । असिना गदया शक्‍त्या धनुषा च महारथ: । विरजा: सोमसूनु: स पुनस्तत्र प्रलीयते

వ్యాసుడు పలికెను—మహాధనుర్ధరుడైన మహారథి అభిమన్యుడు సమరంలో ముఖాముఖి యుద్ధం చేస్తూనే హతుడయ్యెను. సమస్త ధనుర్ధరులు చూస్తుండగా శత్రువులను సంహరించి, ఖడ్గం, గద, శక్తి, ధనుస్సు వంటి ఆయుధప్రహారాల మధ్య అతడు కూలిపోయెను. శోకరహితుడై, సోముని (చంద్రుని) తేజోమయ కుమారుడు మళ్లీ తన చంద్రలోకానికే లీనమయ్యెను—అతడు వచ్చిన లోకానికే।

Verse 58

तस्मात्‌ परां धृतिं कृत्वा भ्रातृभि: सह पाण्डव | अप्रमत्त: सुसंनद्धः शीघ्र योद्धुमुपाक्रम

కాబట్టి, ఓ పాండవా! సోదరులతో కలిసి పరమ ధైర్యాన్ని ధరించి, అప్రమత్తుడై, సుసన్నద్ధుడై, శీఘ్రంగా యుద్ధానికి ఉపక్రమించు।

Verse 206

अप्सु वर्षसहस्राणि सप्त चैक॑ च सानयत्‌ । तात! इसके बाद दस हजार पद्म वर्षोतक वह मृगोंके साथ विचरती रही, फिर शीतल एवं निर्मल जलवाली पुण्यमयी नन्दानदीमें जाकर उसके जलमें उसने आठ हजार वर्ष व्यतीत किये

నారదుడు పలికెను—ఆమె జలాలలో ఏడు వేల ఒక సంవత్సరాలు గడిపెను. ఆపై, తాతా! మృగాలతో కలిసి పద్మ-సంవత్సరాల పదివేలలతో కొలువబడే దీర్ఘకాలం సంచరించెను. తరువాత శీతలమూ నిర్మలమూ అయిన పుణ్య నందా నదికి వెళ్లి, ఆ ప్రవాహంలో ఎనిమిది వేల సంవత్సరాలు గడిపెను।

Verse 353

यथा त्वमेनसा मुक्ता विरजा: ख्यातिमेष्यसि । “लोकपाल

నారదుడు పలికెను—నీవు పాపమునుండి విముక్తురాలవగానే, నిష్కల్మషురాలై మళ్లీ ఖ్యాతిని పొందుదువు; శుద్ధ స్వరూపంలో నీ కీర్తి పునః ప్రకాశించును।

Verse 373

तवाज्ञा मूर्थ्नि मे न्‍्यस्ता यत्‌ ते वक्ष्यामि तच्छुणु । 'प्रभो! यदि इस प्रकार यह कार्य मेरे बिना नहीं हो सकता तो आपकी आज्ञा मैंने शिरोधार्य कर ली है

మీ ఆజ్ఞను నేను శిరసున ధరించితిని; ఇప్పుడు నేను చెప్పబోయేదాన్ని వినండి. ప్రభూ! ఈ కార్యం నా లేకుండా సిద్ధించదనుకుంటే, మీ ఆజ్ఞ నాకు శిరోధార్యమే; అయితే ఈ విషయమై నేను చెప్పేది జాగ్రత్తగా వినండి।

Verse 3636

पुनरेवाब्रवीद्‌ वाक्‍्यं प्रसाद्य शिरसा तदा । महाराज! उनके ऐसा कहनेपर मृत्यु हाथ जोड़ मस्तक झुकाकर भगवान्‌ ब्रह्माको प्रसन्न करके उस समय पुनः यह वचन बोली--

అప్పుడు అతడు శిరస్సు వంచి వినయంతో ప్రసన్నపరచి మళ్లీ పలికాడు. మహారాజా! వారు అలా చెప్పగానే మృత్యువు చేతులు జోడించి, తల వంచి, భగవాన్ బ్రహ్మను ప్రసన్నపరచి, ఆ సమయంలో మరల ఈ వాక్యాన్ని పలికాడు.