Shloka 13
अभिमन्यु-पराक्रमवर्णनम्
Abhimanyu’s Prowess and the Duḥśāsana Engagement
रथैरश्लैगगजैश्नान्ये पद्धिश्षान्ये बलोत्कटा:,ज्यातलत्रस्वनैरन्ये गर्जन्तो$र्जुननन्दनम् । ब्रुवन्तश्न न नो जीवन् मोक्ष्यसे जीवितादिति कितने ही वीर रथ, घोड़े और हाथीपर सवार होकर आये। दूसरे बहुत-से प्रचण्ड बलशाली योद्धा पैदल ही दौड़ पड़े। बाणोंकी सनसनाहट, रथके पहियोंकी जोर-जोरसे होनेवाली घर्घराहट, हुंकार, कोलाहल, ललकार, सिंहनाद, गर्जना, धनुषकी टंकार तथा हस्तत्राणके चट-चट शब्दके साथ गर्जन-तर्जन करते हुए अन्यान्य बहुत-से योद्धा अर्जुनकुमार अभिमन्युपर यह कहते हुए टूट पड़े, “अब तू हमारे हाथसे जीवित नहीं छूट सकता। तुझे जीवनसे ही हाथ धोना पड़ेगा”
sañjaya uvāca | rathair aśvaiḥ gajaiś cānye padbhiś cānye balotkaṭāḥ | jyātala-trasvanair anye garjanto 'rjuna-nandanam | bruvantaś ca na no jīvan mokṣyase jīvitād iti ||
కొంతమంది రథాలపై, గుర్రాలపై, ఏనుగులపై ఎక్కి వచ్చారు; మరికొందరు అపార బలంతో కాలినడకనే పరిగెత్తుకొచ్చారు. ధనుస్సు జ్యా టంకారము, కవచాల ఖడఖడలతో గర్జిస్తూ వారు అర్జుననందనుడు అభిమన్యువైపు దూసుకొచ్చి—“నీవు మా చేతుల నుంచి ప్రాణాలతో తప్పించుకోలేవు; నీ జీవం తప్పక పోవలసిందే!” అని కేకలు వేశారు.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how, in war, collective aggression and the thirst for victory can eclipse restraint and fairness, pressing ethical questions about dharma in combat—especially when many converge upon one valiant fighter.
Sañjaya describes multiple groups of warriors—mounted and on foot—charging toward Abhimanyu with loud martial sounds and threats, declaring that he will not escape alive.