Shloka 32
अभिमन्यु-परिवेष्टनम्
Encirclement and Counterassault of Abhimanyu
विजड्घाकूबरांस्तत्र विनेमिदशनानपि | विचक्रोपस्करोपस्थान् भग्नोपकरणानपि,इसी प्रकार अभिमन्यु अपने बाणोंसे शत्रुओंके गन्धर्वनगरके समान विशाल तथा विधिपूर्वक सुसज्जित बहुसंख्यक रथोंके टुकड़े-टुकड़े करता हुआ सम्पूर्ण दिशाओंमें दृष्टिगोचर हो रहा था। उन रथोंके प्रधान ईषादण्ड नष्ट हो गये थे। त्रिवेणु चूर-चूर हो गये थे। स्तम्भदण्ड उखड़ गये थे। उसके बन्धन टूट गये थे। जंघा (नीचेका स्थान) और कूबर (जूएका आधारभूत काष्ठ) टूट-फ़ूट गये थे। पहियोंके ऊपरी भाग और अरे चौपट कर दिये गये थे। पहिये, रथकी सजावटके समान और बैठकें नष्ट-भ्रष्ट हो गयी थीं। सारी सामग्री तथा रथके अवयव चूर-चूर हो गये थे। रथकी छतरी और आवरणको गिरा दिया गया था तथा उन रथोंके समस्त योद्धा मार डाले गये थे। इस तरह सहसोरों रथोंकी धज्जियाँ उड़ गयी थीं
sañjaya uvāca |
vijaḍghākūbarāṃs tatra vinemidaśanān api |
vicakropaskaropasthān bhagnopakaraṇān api ||
సంజయుడు పలికెను—అక్కడ అభిమన్యుడు తన బాణములతో శత్రువుల గంధర్వనగరమువలె విస్తారముగా, విధిపూర్వకముగా సుసజ్జితమై ఉన్న అనేక రథములను తునాతునకలు చేస్తూ సమస్త దిశలలో దర్శనమిచ్చెను. ఆ రథముల ఈషాదండములు విరిగెను, త్రివేణులు చూర్ణమయ్యెను, స్థంభదండములు ఊడిపోయెను, బంధనములు తెగిపోయెను; జంఘా కూబరములు భగ్నమయ్యెను; చక్రముల పైభాగములు, అరకలు నాశనమయ్యెను; అలంకారములు, ఆసనములు, సమస్త ఉపకరణములు చిద్రమయ్యెను. ఛత్రావరణములు పడిపోయెను; ఆ రథముల యోధులందరు హతులయ్యిరి—ఇట్లు సహస్రాల రథములు ధ్వంసమయ్యెను.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the impermanence of worldly splendor and military might: even the most well-equipped, orderly formations can be reduced to ruin in moments. It also highlights how skill and courage, though admirable, become ethically weighty when expressed through violence—inviting reflection on dharma amid war.
Sañjaya describes Abhimanyu’s battlefield prowess: he is breaking apart numerous enemy chariots, damaging their yokes, wheel-rims, spokes/structures, seats, and fittings, leaving them as wreckage scattered in all directions.