Shloka 29
स चारुमुकुटोष्णीषैर्मणिरत्नविभूषितै: । विनालनलिनाकारैर्दिवाकरशशिप्रभै:,जिनमें सुन्दर नासिका, सुन्दर मुख और सुन्दर केशान्त भागकी अद्भुत शोभा हो रही थी, जिनमें फोड़े-फुंसी या घावके चिह्न नहीं थे, जो मनोहर कुण्डलोंसे प्रकाशित हो रहे थे, जिनके ओषछ्ठपुट क्रोधके कारण दाँतों तले दबे हुए थे, जो अधिकाधिक रक्तकी धारा बहा रहे थे, जिनके ऊपर मनोहर मुकुट और पगड़ीकी शोभा होती थी, जो मणिरत्नमय आभूषणोंसे विभूषित थे, जिनकी प्रभा सूर्य और चन्द्रमाके समान जान पड़ती थी, जो बिना नालके प्रफुल्ल कमलके समान प्रतीत होते थे, जो समय-समयपर हित एवं प्रियकी बातें बताते थे, जिनकी संख्या बहुत अधिक थी तथा जो पवित्र सुगन्धसे सुवासित थे, शत्रुओंके उन मस्तकोंद्वारा अभिमन्युने वहाँकी सारी पृथ्वीको पाट दिया
sa cārumukuṭoṣṇīṣair maṇiratnavibhūṣitaiḥ | vinālanalinākārair divākarśaśiprabhaḥ ||
సంజయుడు అన్నాడు—అందమైన కిరీటాలు, ఉష్ణీషాలతో శోభించిన, మణిరత్నాలతో విభూషితమైన, కాడలేని వికసించిన కమలాల్లా కనిపించే, సూర్యచంద్రుల కాంతితో మెరిసే ఆ శత్రు శిరస్సులతో అభిమన్యుడు అక్కడ భూమిని పాతినట్లుగా కప్పివేశాడు.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral paradox of war: even the most splendid signs of status—crowns, turbans, jeweled ornaments—cannot protect life. Martial glory is shown alongside the stark impermanence of the body, prompting reflection on the cost of kṣatriya valor and the tragic consequences of conflict.
Sañjaya describes Abhimanyu’s fierce combat in which many enemies are slain. Their severed heads, still adorned with royal headgear and jewels and poetically compared to radiant, stalkless lotuses, are said to cover the ground—an intense image of Abhimanyu’s prowess and the battlefield’s horror.