Shloka 76
दिव्यामृतौ मानसौ द्वौ सुपर्णो वाचा शाखा: पिप्पला: सप्त गोपा: । दशाप्यन्ये ये पुरं धारयन्ति त्वया सृष्टास्त्वं हि तेभ्य: परो हि,अन्तःकरणमें निवास करनेवाले दो दिव्य एवं अमृतस्वरूप पक्षी (ईश्वर और जीव) हैं। सात धातुरूप सात पीपल हैं, जो उनकी रक्षा करनेवाले हैं। वेदवाणी ही उन वृक्षोंकी विविध शाखाएँ हैं। दूसरी भी दस वस्तुएँ (इन्द्रियाँ) हैं, जो पांचभौतिक शरीररूपी नगरको धारण करती हैं। ये सारे पदार्थ आपके ही रचे हुए हैं, तथापि आप इन सबसे परे हैं
divyāmṛtau mānasau dvau suparṇo vācā śākhāḥ pippalāḥ sapta gopāḥ | daśāpy anye ye puraṃ dhārayanti tvayā sṛṣṭās tvaṃ hi tebhyaḥ paro hy antaḥkaraṇeṃ nivāsa karanevāle do divya evaṃ amṛtasvarūpa pakṣī (īśvara aura jīva) haiṃ | sapta dhāturūpa sapta pippala haiṃ, jo unakī rakṣā karanevāle haiṃ | vedavāṇī hī una vṛkṣoṃkī vividha śākhāeṃ haiṃ | dūsarī bhī daśa vastueṃ (indriyāṃ) haiṃ, jo pañcabhūtika śarīrarūpī nagarako dhāraṇa karatī haiṃ | ye sāre padārtha āpake hī race hue haiṃ, tathāpi āpa in sabase pare haiṃ
అంతఃకరణంలో రెండు దివ్య, అమృతస్వరూప పక్షులు—ఈశ్వరుడు మరియు జీవుడు—నివసిస్తారు. ఏడు పిప్పల వృక్షాలు అంటే శరీరంలోని ఏడు ధాతువులు; అవే రక్షక గోపులు. వేదవాణి ఆ వృక్షాల శాఖలు. ఇంకా పది ఇంద్రియాలు ఉన్నాయి; అవి పంచభౌతిక దేహనగరాన్ని ధరిస్తాయి. ఇవన్నీ మీ సృష్టే; అయినా మీరు వీటన్నిటికీ అతీతుడు.
श्रीनारायण उवाच
Educational Q&A
All components of embodied experience—inner mind (antaḥkaraṇa), bodily constituents, and the senses sustaining the elemental body—are created and governed by the Supreme; yet the Supreme (Nārāyaṇa/Īśvara) is not confined to them and remains transcendent. The verse also distinguishes the individual self (jīva) from the Lord while placing both in the inner sphere as ‘two birds’.
In Drona Parva’s didactic passage, Nārāyaṇa speaks in a teaching mode, using layered metaphors (two birds, trees and branches, city and supports) to explain the constitution of the person and to direct attention from the body–mind complex to the transcendent Lord who is its source.