Shloka 316
युगान्ते सर्वभूतानि संवर्तक इवानल: । भरतनन्दन! जैसे प्रलयकालमें संवर्तक अग्नि सब प्राणियोंको जलाकर भस्म कर देती है, उसी प्रकार उस आग्नेयास्त्रने पाण्डवोंकी उस भयभीत सेनाको युद्धस्थलमें जलाना आरम्भ कर दिया
yugānte sarvabhūtāni saṃvartaka ivānalaḥ | bharatanandana! yathā pralayakāle saṃvartakāgniḥ sarvaprāṇinaḥ dagdhvā bhasmasāt karoti, tathā tad āgneyāstraṃ yuddhasthale pāṇḍavānāṃ tāṃ bhayabhītāṃ senāṃ dagdhum ārabdhavat ||
సంజయుడు పలికెను—భరతనందనా! యుగాంతంలో సంభర్తకాగ్ని సమస్త ప్రాణులను దహించి భస్మం చేయునట్లు, అలాగే ఆ ఆగ్నేయాస్త్రం యుద్ధభూమిలో పాండవుల భీతిగ్రస్త సేనను దహించుటకు ఆరంభించింది.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical peril of unrestrained power in war: when divine weapons are deployed, violence can escalate beyond human scale, resembling pralaya (cosmic dissolution). The imagery warns that adharma can spread through excess and that dharma is tested when fear and devastation overwhelm restraint.
Sanjaya reports to Dhritarashtra that an Agneya Astra has been released and has begun burning the Pandavas’ frightened forces on the battlefield, likened to the Saṃvartaka fire that consumes all beings at the end of an age.