Shloka 57
स एवं सर्वधर्मज्ञ मित्रधर्ममनुस्मरन्,वयं क्षमयितारश्न किमन्यत्र शमाद् भवेत् । “सब धर्मोंके ज्ञाता शिनिप्रवर! इस प्रकार मित्रधर्मका विचार करके आप धूृष्टद्युम्नकी ओरसे अपने क्रोधको रोकें और शान्त हो जाय, आप धृष्टद्युम्नके और धृष्टद्युम्न आपके अपराधको क्षमा कर लें। हमलोग केवल क्षमा-प्रार्थना करनेवाले हैं; शान्तिसे बढ़कर श्रेष्ठ वस्तु और क्या हो सकती है?”
sa evaṁ sarvadharmajña mitradharmam anusmaran vayaṁ kṣamayitāraḥ sma kim anyatra śamād bhavet
సంజయుడు పలికెను—ఓ సర్వధర్మజ్ఞా, మిత్రధర్మాన్ని స్మరించుకొని ధృష్టద్యుమ్నుని కారణంగా నీ కోపాన్ని నియంత్రించి శాంతించుము. పరస్పర క్షమ ఉండుగాక—నీవు పార్షతపుత్ర ధృష్టద్యుమ్నుని అపరాధాన్ని క్షమించుము, ధృష్టద్యుమ్నుడును నీ అపరాధాన్ని క్షమించుగాక. మేము కేవలం క్షమాప్రార్థులమే; శాంతికన్నా శ్రేయస్సైనది మరేమి ఉండగలదు?
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse elevates śama (calm, peace) and kṣamā (forgiveness) as superior responses even amid conflict, grounding this counsel in mitradharma—remembering obligations of friendship and alliance rather than yielding to anger.
Sañjaya speaks as a mediator, urging the addressed party—praised as a knower of dharma—to set aside anger connected with Dṛṣṭadyumna and to accept mutual forgiveness, presenting himself and his side as mere petitioners for pardon and emphasizing that nothing surpasses peace.