Shloka 43
हते विराटे द्रपदे केकयेषु तथैव च,विराट, द्रुपद, केकय, चेदि, मत्स्य और पांचाल योद्धाओं तथा राजा द्रुपदके तीनों वीर पौत्रोंके मारे जानेपर द्रोणाचार्यका वह कर्म देखकर क्रोध और दुःखसे भरे हुए महामनस्वी धष्टद्युम्नने रथियोंके बीचमें इस प्रकार शपथ खायी
sañjaya uvāca | hate virāṭe drapade kekayeṣu tathaiva ca, virāṭa-drupada-kekaya-cedi-matsya-pāñcāla yoddhāṇāṁ tathā rājñaḥ drupadasya trayo vīra-pautrāḥ hata iti dṛṣṭvā droṇācāryasya tat karma | krodha-duḥkha-samāviṣṭo mahāmanā dhṛṣṭadyumno rathināṁ madhye evaṁ śapathaṁ cakāra ||
సంజయుడు పలికెను—విరాటుడు, ద్రుపదుడు హతులై, అలాగే కేకయులూ; చేది, మత్స్య, పాంచాల యోధులూ నశించి, ద్రుపదరాజుని మూడు వీర మనుమలూ సంహరింపబడినప్పుడు—ద్రోణాచార్యుని ఆ కార్యాన్ని చూచి క్రోధశోకాలతో కుదేలైన మహాత్మ ధృష్టద్యుమ్నుడు రథికుల మధ్య ఈ విధంగా ప్రతిజ్ఞ చేసెను.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how the shock of mass death in war can transform grief into a binding vow. Ethically, it points to the dangerous cycle where personal loss and anger intensify retaliation, even among those who consider themselves high-minded, thereby escalating violence and narrowing moral judgment.
Sanjaya reports that after Virata, Drupada, many allied warriors (Kekaya, Cedi, Matsya, Panchala), and Drupada’s three grandsons are killed, Dhṛṣṭadyumna—seeing Drona’s action—becomes filled with anger and sorrow and publicly takes an oath among the chariot-warriors, setting up his next decisive move in the battle.