Adhyaya 176
Chapter Arc: निशीथ के अंधकार में कर्ण का विक्रम पाण्डव-सेना को तितर-बितर कर देता है; संजय धृतराष्ट्र से कहता है कि कर्ण को रोकने हेतु एक महाबली राक्षस-योद्धा को आगे बढ़ाया जा रहा है। → दुर्योधन-पक्ष में यह चिंता फैलती है कि कर्ण पर घटोत्कच का धावा निर्णायक हो सकता है; उसी घोर रात्रि-युद्ध में जटासुर-पुत्र अलम्बुष क्रुद्ध होकर भीमसेन-पुत्र घटोत्कच को ललकारता है। दोनों महामायावी राक्षस अपनी-अपनी माया से हाथी-घोड़े-रथ-सेनाओं के रूप बदलते, भ्रम रचते और एक-दूसरे को घेरते हैं; पाण्डव-सेना कर्ण के प्रहारों से ‘वात-नुन्न घनों’ की भाँति बिखरती जाती है। → अलम्बुष बंधन से छूटकर पुनः वेग से घटोत्कच पर टूट पड़ता है; फिर दोनों ‘मायाशतसृज’ राक्षस-प्रवर घोर संग्राम में आमने-सामने आ जाते हैं—क्षण-क्षण में रूपांतरण, अदृश्य प्रहार, और भीषण गर्जना के बीच घटोत्कच अपनी तलवार उठाकर शत्रु पर अमित पराक्रम से निर्णायक वार करता है। → घटोत्कच के प्रचंड प्रतिघात से अलम्बुष की माया-योजना टूटती है और कौरव-पक्ष की रात्रि-रणनीति को बड़ा धक्का लगता है; फिर भी कर्ण का भय और रात्रि का अराजक प्रवाह युद्धभूमि को स्थिर नहीं होने देता। → रात्रि-युद्ध की उन्मत्त धारा में संकेत मिलता है कि कर्ण और घटोत्कच का टकराव और भी प्राणघातक रूप लेने वाला है—धर्म, नीति और अस्त्र-सीमा की रेखाएँ और धुँधली पड़ेंगी।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल ६९ “लोक हैं।) ऑपन--माजल छा | अकाल चतुःसप्तरत्यांधेिकशततमो< ध्याय: घटोत्कच और जटासुरके पुत्र अलम्बुषका घोर युद्ध तथा अलम्बुषका वध संजय उवाच दृष्टवा घटोत्कचं राजन् सूतपुत्रर॒थं प्रति । आयान्तं तु तथा युक्त जिघांसुं कर्णमाहवे
సంజయుడు అన్నాడు—రాజా, యుద్ధంలో కర్ణుణ్ని సంహరించాలనే ఉద్దేశంతో సిద్ధమై, సూతపుత్రుడు కర్ణుని రథం వైపు దూసుకొస్తున్న ఘటోత్కచుణ్ని చూసి దుర్యోధనుడు కలవరపడి ఇలా అన్నాడు: “ఘటోత్కచుడు వేగంగా కర్ణుని మీదికి వస్తున్నాడు; ఆ మహారథుణ్ని ఆపు.”
Verse 2
अब्रवीत् तत्र पुत्रस्ते द:शासनमिदं वच: । एतदू रक्षो रणे तूर्ण दृष्टवा कर्णस्य विक्रमम्
సంజయుడు అన్నాడు—అప్పుడు, రాజా, మీ కుమారుడు దుఃశాసనునితో ఇలా అన్నాడు—“రణంలో కర్ణుని వేగవంతమైన పరాక్రమాన్ని చూసి ఈ రాక్షసుడు త్వరగా కర్ణుని మీదికి దూసుకొస్తున్నాడు; కాబట్టి ఆ మహారథుణ్ని ఆపు.”
Verse 3
वृतः सैन्येन महता याहि यत्र महाबल:
సంజయుడు అన్నాడు—“మహాసైన్యంతో చుట్టుముట్టి, ఆ మహాబలుడు (ఘటోత్కచుడు) వేగంగా కర్ణుని వైపు దూసుకొస్తున్న చోటికి వెళ్ళి; ఆ మహారథుణ్ని ఆపు.”
Verse 4
रक्ष कर्ण रणे यत्तो वृतः सैन्येन मानद
సంజయుడు అన్నాడు—“రాజా, యుద్ధంలో అప్రమత్తంగా కర్ణుని రక్షించండి. ఆ మహాబలుడు ఘటోత్కచుడు సైన్యంతో చుట్టుముట్టబడి, కర్ణుణ్ని సంహరించాలనే ఉద్దేశంతో, వేగంగా సూతపుత్రుని వైపు దూసుకొస్తున్నాడు; కాబట్టి ఆ మహారథుణ్ని ఆపు.”
Verse 5
एतस्मिन्नन्तरे राजन् जटासुरसुतो बली
సంజయుడు పలికెను—రాజా! ఈలోగా జటాసురుని బలవంతుడైన కుమారుడు ఘటోత్కచుడు కర్ణుని వైపు వేగంగా దూసుకొస్తున్నాడు; కావున ఆ మహారథుణ్ణి అడ్డుకో.
Verse 6
दुर्योधन तवामित्रान् प्रख्यातान् युद्धदुर्मदान्
సంజయుడు పలికెను—రాజా! ఈ విధంగా కర్ణవధ సంకల్పంతో ఘటోత్కచుడు సూతపుత్రుని రథం వైపు వేగంగా దూసుకొస్తున్నాడు. అతడు ఘోర వేగంతో దాడికి వస్తున్నదాన్ని చూసి నీ కుమారుడు దుర్యోధనుడు దుఃశాసనునితో అన్నాడు—“సోదరా! యుద్ధభూమిలో కర్ణుని ఉగ్ర పరాక్రమాన్ని చూసి ఈ రాక్షసుడు త్వరగా అతనిపై దాడి చేయడానికి వస్తున్నాడు; కాబట్టి ఆ మహారథి ఘటోత్కచుణ్ణి అడ్డుకో.”
Verse 7
जटासुरो मम पिता रक्षसां ग्रामणी: पुरा
సంజయుడు పలికెను—రాజా! నా తండ్రి జటాసురుడు పూర్వకాలంలో రాక్షసుల నాయకుడు; అతడూ ఇలానే వేగంగా దూసుకొనిపోయేవాడు. అలాగే కర్ణవధ సంకల్పంతో ఘటోత్కచుడు ఇప్పుడు సూతపుత్రుని వైపు మహావేగంతో దూసుకొస్తున్నాడు. అతడు దూసుకొస్తున్నదాన్ని చూసి నీ కుమారుడు దుర్యోధనుడు దుఃశాసనునితో అన్నాడు—“సోదరా! ఆ మహారథి ఘటోత్కచుణ్ణి అడ్డుకో.”
Verse 8
तस्यापचितिमिच्छामि शत्रुशोणितपूजया । शत्रुमांसैश्न राजेन्द्र मामनुज्ञातुमहसि
రాజేంద్రా! శత్రువుల రక్తంతో పూజ చేసి అతనికి తగిన గౌరవం చెల్లించాలనుకుంటున్నాను; శత్రుమాంసంతో ప్రతీకార యజ్ఞం చేయుటకు నాకు అనుమతి ఇవ్వవలెను. ఆ మహారథి కర్ణుని వైపు వేగంగా దూసుకొస్తున్నాడు; అతడిని అడ్డుకో.
Verse 9
तमब्रवीत् ततो राजा प्रीयमाण: पुनः पुनः । द्रोणकर्णादिभि: सार्ध पर्याप्तो5हं द्विषद्वधे
సంజయుడు పలికెను—అప్పుడు రాజు దుర్యోధనుడు ఆనందంతో మళ్లీ మళ్లీ అతనితో అన్నాడు—“ద్రోణుడు, కర్ణుడు మొదలైనవారితో కలిసి నేను శత్రువుల సంహారానికి సరిపోతాను. కానీ ఆ మహారథి కర్ణుని వైపు వేగంగా దూసుకొస్తున్నాడు; నీవు వెళ్లి అతడిని అడ్డుకో.”
Verse 10
त्वं तु गच्छ मया5ज्ञप्तो जहि युद्धे घटोत्कचम् । राक्षसं क्रूरकर्माणं रक्षोमानुषसम्भवम्
సంజయుడు అన్నాడు—“నీవు నా ఆజ్ఞ ప్రకారం వెళ్లి యుద్ధంలో ఘటోత్కచుణ్ణి సంహరించు. అతడు క్రూరకర్ముడైన రాక్షసుడు; రాక్షస-మానవ వంశముల రెండింటి నుండీ జన్మించినవాడు. అతడు కర్ణునిపై వేగంగా దూసుకొస్తున్నాడు; కాబట్టి ఆ మహారథుణ్ణి అడ్డుకో.”
Verse 11
पाण्डवानां हित॑ नित्यं हस्त्यश्वरथघातिनम् । वैहायसगतं युद्धे प्रेषयेर्यमसादनम्
సంజయుడు అన్నాడు—“ఈ ఘటోత్కచుడు ఎల్లప్పుడూ పాండవుల హితంలో నిమగ్నుడై ఉంటాడు; ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలను సంహరించేవాడు; ఆకాశమార్గంలో సంచరించేవాడు. యుద్ధంలో అతడిని సంహరించి యమసదనానికి పంపించు. అతడు కర్ణునిపై వేగంగా దూసుకొస్తున్నాడు; కాబట్టి ఆ మహారథుణ్ణి అడ్డుకో.”
Verse 12
तथेत्युक्त्वा महाकाय: समाहूय घटोत्कचम् । जाटासुरिभैमसेनिं नानाशस्त्रैरवाकिरत्
సంజయుడు అన్నాడు—“తథాస్తు” అని చెప్పి ఆ మహాకాయుడు ఘటోత్కచుణ్ణి సవాలు చేసి, భీమసేనపుత్రునిపై నానావిధ ఆయుధాస్త్రాలను వర్షింపజేశాడు.
Verse 13
जटासुरके पुत्रका नाम अलम्बुष था। उस विशालकाय राक्षसने दुर्योधनसे “तथास्तु/ कहकर भीमसेनपुत्र घटोत्कचको ललकारा और उसके ऊपर नाना प्रकारके अस्त्र-शस्त्रोंकी वर्षा आरम्भ कर दी ।।
సంజయుడు అన్నాడు—జటాసురుని కుమారుడైన అలంబుషుడు అనే మహాకాయ రాక్షసుడు, దుర్యోధనునికి “తథాస్తు” అని పలికి, భీమసేనపుత్రుడు ఘటోత్కచుణ్ణి సవాలు చేసి అతనిపై నానావిధ ఆయుధాస్త్రాలను వర్షింపజేశాడు. హిడింబి కుమారుడైన ఘటోత్కచుడు ఒంటరిగా, మహావాయువు మేఘాలను చెదరగొట్టినట్లే, అలంబుషుణ్ణి, కర్ణుణ్ణి, దాటలేని కురు సేనను కూడా చిత్తుచేశాడు.
Verse 14
जैसे आँधी बादलोंको छित्न-भिन्न कर देती है, उसी प्रकार अकेले हिडिम्बाकुमार घटोत्कचने अलम्बुष, कर्ण तथा उस दुर्लड्घ्य कौरव-सेनाको भी मथ डाला ।।
సంజయుడు అన్నాడు—అప్పుడు ఘటోత్కచుని మాయాబలాన్ని చూసి రాక్షసుడు అలంబుషుడు వెంటనే నానావిధ బాణవృష్టులతో ఘనంగా అతనిపై దాడి చేశాడు.
Verse 15
विद्ध्वा च बहुभिर्बाणैरभैमसेनिं महाबल: । व्यद्रावयच्छरव्रातै: पाण्डवानामनीकिनीम्
సంజయుడు అన్నాడు—రాజా! ఆ మహాబలుడు అభైమసేనిని (ఘటోత్కచుని) అనేక బాణాలతో గాయపరచి, బాణవర్షాలతో పాండవ సేనను తరిమివేయసాగాడు. ‘కర్ణుని వైపు అతడు వేగంగా దూసుకొస్తున్నాడు; ఆ మహారథుణ్ని ఆపు.’
Verse 16
तेन विद्राव्यमाणानि पाण्डुसैन्यानि भारत । निशीथे विप्रकीर्यन्ते वातनुन्ना घना इव
భారతా! అతడు తరిమివేయగా పాండవ సైన్యం అర్ధరాత్రి చీకటిలో గాలి తోసిన మేఘాల్లా నాలుగు దిక్కులా చెదిరిపోయింది. ‘కర్ణుని వైపు అతడు వేగంగా వస్తున్నాడు; ఆ మహారథుణ్ని ఆపు.’
Verse 17
घटोत्कचशरैनुन्ना तथैव तव वाहिनी । निशीथे प्राद्रवद् राजन्नुत्सूज्योल्का: सहस्रश:
రాజా! ఘటోత్కచుని బాణాల దెబ్బలకు కలత చెందిన మీ సేన కూడా అర్ధరాత్రి వేలాది జ్వలించే దివిటీలను విసిరివేసి అన్ని దిక్కులా పారిపోయింది. ‘కర్ణుని వైపు అతడు వేగంగా దూసుకొస్తున్నాడు; ఆ మహారథుణ్ని ఆపు.’
Verse 18
अलम्बुषस्तत: क्रुद्धो भैमसेनिं महामृधे । आजसणघ्ने दशभिरन्बाणैस्तोत्रैरिव महाद्विपम्
అప్పుడు అలంబుషుడు కోపంతో రగిలి, ఆ మహాసమరంలో భీమసేనుని కుమారుణ్ని పది బాణాలతో కొట్టాడు—మహాగజాన్ని అంకుశంతో తొలిచిన మావటివలె. ‘కర్ణుని వైపు అతడు వేగంగా దూసుకొస్తున్నాడు; ఆ మహారథుణ్ని ఆపు.’
Verse 19
तब क्रोधमें भरे हुए अलम्बुषने उस महासमरमें भीमसेनकुमार घटोत्कचको दस बाणोंसे घायल कर दिया, मानो महावतने महान् गजराजको अंकुशोंसे मार दिया हो ।।
అనంతరం ఘటోత్కచుడు అతి భయంకరంగా గర్జిస్తూ అలంబుషుని సారథిని, గుర్రాలను, సమస్త ఆయుధాలను తుక్కుతుక్కుగా నరికివేశాడు. అతడు కర్ణునిపై వేగంగా దూసుకొస్తుండగా దుర్యోధనుడు దుశ్శాసనునితో—‘ఆ మహారథుణ్ని ఆపు’ అని అన్నాడు.
Verse 20
ततः कर्ण शरबव्रातै: कुरूनन्यान् सहस्रश: । अलम्बुषं चाभ्यवर्षन्मेघो मेर॒मिवाचलम्
అప్పుడు అతడు బాణవర్షంతో కర్ణునిపై, ఇతర వేలాది కురు యోధులపై, అలంబుషునిపై కూడా—అచలమైన మేరుపర్వతంపై మేఘం జలవర్షం కురిపించినట్లుగా—వర్షించాడు. “కర్ణునిపై అతడు వేగంగా దూసుకొస్తున్నాడు; ఆ మహారథిని ఆపు!” అని యుద్ధభూమిలో కేకలు వినిపించాయి.
Verse 21
ततः संचुक्षुभे सैन्यं कुरूणां राक्षसार्दितम् । उपर्युपरि चान्योन्यं चतुरडूं ममर्द ह
అప్పుడు రాక్షసుడి దాడితో బాధపడిన కురుసేన కలవరపడింది. పైపైగా, చుట్టూ ఒకరిపై ఒకరు నెట్టుకుంటూ ఆ చతురంగిణీ సేన గందరగోళంలో తానే తానుగా నలిగిపోయింది. “కర్ణునిపై అతడు వేగంగా దూసుకొస్తున్నాడు; ఆ మహారథిని ఆపు!” అని కేకలు వినిపించాయి.
Verse 22
जाटासुरिर्महाराज विरथो हतसारथि: । घटोत्कचं रणे क्रुद्धो मुष्टिनाभ्यहनद् दृढम्
సంజయుడు అన్నాడు—మహారాజా! సారథి చనిపోవడంతో రథం కోల్పోయిన జాటాసురి యుద్ధభూమిలో కోపంతో రగిలి, ఘటోత్కచుని బలమైన ముష్టితో గట్టిగా కొట్టాడు. (ఇదివరకు) ఘటోత్కచుడు కర్ణవధ సంకల్పంతో సూతపుత్రుని రథం వైపు వేగంగా దూసుకొస్తున్నాడు; కనుక ఆ మహారథిని ఆపండి.
Verse 23
मुष्टिनाभ्याहतस्तेन प्रचचाल घटोत्कच: । क्षितिकम्पे यथा शैल: सवृक्षस्तृणगुल्मवान्
అతని ముష్టిఘాతానికి తగిలి ఘటోత్కచుడు తూలిపోయాడు; భూకంపం వచ్చినప్పుడు చెట్లు, గడ్డి, పొదలతో కూడిన పర్వతం కంపించినట్లుగా. “కర్ణునిపై అతడు వేగంగా దూసుకొస్తున్నాడు; ఆ మహారథిని ఆపు!” అని కేకలు వినిపించాయి.
Verse 24
ततः स परिघाभेन द्विट्संघघ्नेन बाहुना । जाटासुरिं भैमसेनिरवधीन्मुष्टिना भूशम्
ఆపై భీమసేనుని కుమారుడు ఘటోత్కచుడు, శత్రుసమూహాలను నాశనం చేసే పరీఘంలాంటి తన బలమైన భుజంతో, ఘోరమైన ముష్టిఘాతంతో జాటాసురిని తీవ్రంగా కొట్టి కూల్చివేశాడు.
Verse 25
त॑ प्रमथ्य ततः क्रुद्धस्तूर्ण हैडिम्बिराक्षिपत् । दोभ्यामिन्द्रध्वजाभाभ्यां निष्पिपेष च भूतले
క్రోధంతో ఉప్పొంగిన హిడింబ కుమారుడు అతనిని బలంగా మథించి వెంటనే భూమిపైకి విసిరివేశాడు; ఇంద్రధ్వజసమానమైన తన రెండు భుజాలతో అతనిని నేలపై రుద్ది రుద్ది నలిపసాగాడు।
Verse 26
जाटासुरिमोक्षयित्वा आत्मानं च घटोत्कचात् | पुनरुत्थाय वेगेन घटोत्कचमुपाद्रवत्,तब जटासुरका पुत्र अपने-आपको घटोत्कचके बन्धनसे छुड़ाकर पुनः उठ गया और बड़े वेगसे उसकी ओर झपटा
జాటాసురుని కుమారుడు ఘటోత్కచుని బంధనంనుండి తనను తాను విడిపించుకొని మళ్లీ లేచి, మహా వేగంతో ఘటోత్కచుని మీదకు దూసుకొచ్చాడు।
Verse 27
अलम्बुषो5पि विक्षिप्य समुत्क्षिप्प च राक्षसम् घटोत्कचं रणे रोषान्निष्पिपेष च भूतले,अलम्बुषने भी झटका देकर रणभूमिमें राक्षस घटोत्कवचको उठाकर पटक दिया और रोषपूर्वक वह उसे पृथ्वीपर रगड़ने लगा
అలంబుషుడు కూడా యుద్ధరంగంలో ఘటోత్కచ రాక్షసుని బలంగా ఝట్కా ఇచ్చి పైకి ఎత్తి నేలకేసి కొట్టాడు; ఆగ్రహంతో అతనిని భూమిపై రుద్ది రుద్ది నలిపసాగాడు।
Verse 28
तयो: समभवद् युद्ध गर्जतोरतिकाययो: । घटोत्कचालम्बुषयोस्तुमुलं लोमहर्षणम्,गरजते हुए उन दोनों विशालकाय राक्षस घटोत्कच और अलम्बुषका वह युद्ध बड़ा ही भयंकर और रोमांचकारी था
గర్జిస్తూ ఉన్న ఆ ఇద్దరు మహాకాయ రాక్షసులు—ఘటోత్కచుడు, అలంబుషుడు—మధ్య యుద్ధం ఉద్భవించింది; అది అత్యంత తుములమైనది, భయంకరమైనది, రోమాంచకరమైనది।
Verse 29
विशेषयन्तावन्योन्यं मायाभिरतिमायिनौ । युयुधाते महावीर्याविन्द्रवरोचनाविव
ఆ ఇద్దరు అతి మాయావీరులు మాయలతో పరస్పరం ఒకరినొకరు మించిపోవాలని యత్నిస్తూ యుద్ధం చేశారు; ఇద్దరూ మహాబలశాలులు, ఇంద్రునివలె ప్రకాశించేవారు।
Verse 30
इन्द्र और बलिके समान महापराक्रमी वे दोनों अत्यन्त मायावी राक्षस अपनी मायाओंद्वारा एक-दूसरेसे बढ़ जानेकी चेष्टा करते हुए परस्पर युद्ध कर रहे थे ।।
సంజయుడు అన్నాడు—ఇంద్రుడు, బలిలా మహాపరాక్రములు అయిన ఆ ఇద్దరు అత్యంత మాయావి రాక్షసులు, తమ తమ మాయలతో ఒకరిని ఒకరు మించిపోవాలని యత్నిస్తూ పరస్పరం యుద్ధం చేశారు. మళ్లీ మళ్లీ విరుద్ధ రూపాలు ధరించారు—ఒకడు అగ్ని అయితే మరొకడు మహాసముద్రంగా మారి దానిని ఆర్పాడు; ఒకడు తక్షక నాగమైతే మరొకడు గరుడుడు; ఒకడు మేఘమైతే మరొకడు ఉగ్ర వాయువు; తరువాత ఒకడు మహాపర్వతంగా నిలిచితే మరొకడు వజ్రంగా మారి దానిపై పడిపోయాడు.
Verse 31
पुन: कुञ्जरशार्दूलौ पुन: स्वर्भानुभास्करौ । एवं मायाशतसृजावन्योन्यवधकाड्क्षिणौ
మళ్లీ వారు మహాగజం మరియు శార్దూలం (పులి) వలె, మళ్లీ స్వర్భాను (రాహు) మరియు సూర్యుని వలె అయ్యారు. ఇలా వందల మాయలను సృష్టించడంలో నిపుణులైన ఆ ఇద్దరు, ఒకరి మరణాన్ని మరొకరు కోరుతూ ఎదురెదురుగా నిలిచారు.
Verse 32
परिधघैश्न गदाभिश्न प्रासमुद्गरपट्टिशै:
వారు పరిఘాలు, గదలు, ప్రాసాలు, ముద్గరాలు, పట్టిశాలతో కొట్టి యుద్ధం చేశారు.
Verse 33
हयाभ्यां च गजाभ्यां च रथाभ्यां च पदातिभि:
గుర్రాలతోను, ఏనుగులతోను, రథాలతోను, పాదాతులతోను.
Verse 34
ततो घटोत्कचो राजन्नलम्बुषवधेप्सया
అప్పుడు, ఓ రాజా, అలంబుషుని సంహరించాలనే తపనతో ఘటోత్కచుడు ముందుకు దూసుకెళ్లాడు.
Verse 35
उत्पपात भृशं क्रुद्ध: श्येनवन्निपपात च । राजन्! तदनन्तर घटोत्कच अलम्बुषके वधकी इच्छासे अत्यन्त कुपित होकर ऊपर उछला और जैसे बाज (चिड़ियापर) झपटता है, उसी प्रकार उसके ऊपर टूट पड़ा ।।
సంజయుడు పలికెను—అతడు పరమక్రోధంతో ఎగిరి లేచి, శ్యేనంలా దూకి పడెను. రాజా, ఆ తరువాత అలంబుషుని వధించాలనే తీవ్రమైన కోరికతో దగ్ధుడైన ఘటోత్కచుడు క్రోధంతో పైకి ఎగిరి, గద్ద పక్షిపై పడి చీల్చినట్లు అతనిపై విరుచుకుపడ్డాడు. ఆ మహాకాయ రాక్షసేంద్రుడు అలంబుషుని పట్టుకొని వధించుటకు దగ్గరయ్యెను.
Verse 36
कर्णो वैकर्तनो युद्धे राक्षसेन युयुत्सति । “तुम विशाल सेनासे घिरकर वहीं जाओ
సంజయుడు పలికెను—యుద్ధంలో వైకర్తన కర్ణుడు ఆ రాక్షసునితో యుద్ధించుటకు ఉత్సుకుడై యుండెను. అప్పుడు ఘటోత్కచుడు మహాకాయ రాక్షసరాజు అలంబుషుని రెండు చేతులతో పట్టుకొని సమరభూమిలో పైకి ఎత్తి నేలకేసి కొట్టెను—యుద్ధంలో విష్ణువు మయాసురుని పడగొట్టినట్లు. అనంతరం, మహారాజా, అమితపరాక్రముడైన ఘటోత్కచుడు అద్భుతదర్శనమైన ఖడ్గాన్ని ఎత్తి, శత్రువు అలంబుషుని వికరాళ శిరస్సును దేహం నుండి నరికివేసెను.
Verse 37
रौद्रस्थ कायाद्धि शिरो भीम॑ विकृतदर्शनम् | स्फुरतस्तस्य समरे नदतश्नातिभैरवम्
రౌద్రస్థితిలో నిలిచిన దేహం నుండి భీమసదృశమైన వికృతదర్శన శిరస్సు కనిపించెను; సమరంలో అది కంపించుచు, అతని గర్జన అత్యంత భయంకరముగా మ్రోగెను.
Verse 38
शिरस्तच्चापि संगृहा केशेषु रुधिरोक्षितम्
అతడు ఆ తెగిన శిరస్సును కూడా ఎత్తి పట్టెను—దాని కేశాలు రక్తంతో తడిసియుండెను.
Verse 39
ययौ घटोत्कचस्तूर्ण दुर्योधनरथं प्रति । अभ्येत्य च महाबाहु: स्मयमान: स राक्षस:
ఘటోత్కచుడు వేగంగా దుర్యోధనుని రథం వైపు సాగెను. దగ్గరకు వచ్చి, ఆ మహాబాహు రాక్షసుడు చిరునవ్వుతో ముందుకు వచ్చెను.
Verse 40
शिरो रथे<स्य निक्षिप्प विकृताननमूर्थजम् । प्राणदद् भैरवं नादं प्रावषीव बलाहक:ः
సంజయుడు అన్నాడు—వికృత ముఖము, చెదరిన కేశములతో ఉన్న ఆ శిరస్సును రథంపై విసిరి, వర్షాకాల మేఘంలా భయంకర గర్జన చేశాడు।
Verse 41
खूनसे भीगे हुए उस मस्तकके केश पकड़कर महाबाहु राक्षस घटोत्कच दुर्योधनके रथकी ओर चल दिया और पास जाकर मुसकराते हुए उसने विकराल मुख एवं केशवाले उस सिरको उसके रथपर फेंककर वर्षाकालके मेघकी भाँति भयंकर गर्जना की | ३८-- ४० || अब्रवीच्च ततो राजन् दुर्योधनमिदं वच: । एष ते निहतो बन्धुस्त्वया दृष्टोडस्य विक्रम:
సంజయుడు అన్నాడు—తర్వాత అతడు రాజు దుర్యోధనునితో ఇలా అన్నాడు—“రాజా! ఇదిగో నీ బంధువు, నీ సహాయకుడు; నేను ఇతనిని సంహరించాను. ఇతని పరాక్రమాన్ని నీవు చూశావు కదా?”
Verse 42
पुनर्द्रष्टासि कर्णस्य निष्ठामेतां तथा55त्मन: । स्वधर्ममर्थ काम॑ च त्रितयं योडभिवाउछति
సంజయుడు అన్నాడు—నీవు మళ్లీ కర్ణుని ఈ దృఢ నిశ్చయాన్ని, అలాగే తన స్వయంకృత స్థిరత్వాన్నీ చూచెదవు—స్వధర్మం, అర్థం, కామం అనే త్రివిధ లక్ష్యాలను కోరువాడి నిశ్చయం అది।
Verse 43
तिष्ठस्व तावत् सुप्रीतो यावत् कर्ण वधाम्यहम्
సంజయుడు అన్నాడు—“నేను కర్ణుని వధించేవరకు నీవు ఇక్కడ సంతోషంగా నిలుచుండుము।” అని చెప్పి, ఓ నరేశ్వరా, కోపంతో ఉప్పొంగిన ఘటోత్కచుడు పదునైన బాణవర్షం కురిపిస్తూ యుద్ధముఖంలో కర్ణుని వైపు దూసుకెళ్లాడు।
Verse 44
एवमुक्क्त्वा ततः प्रायात् कर्ण प्रति नरेश्वर । किरन् शरगणांस्तीक्ष्णान् रुषितो रणमूर्थनि
సంజయుడు అన్నాడు—ఓ నరేశ్వరా, ఇలా చెప్పి కోపంతో ఉన్న ఘటోత్కచుడు యుద్ధముఖంలో కర్ణుని వైపు సాగి, పదునైన బాణసమూహాలను కురిపించాడు।
Verse 45
तत: समभवद् युद्ध घोररूपं भयानकम् | विस्मापनं महाराज नरराक्षसयोर्मुधे,महाराज! तदनन्तर रणभूमिमें सबको विस्मयमें डालनेवाला मनुष्य और राक्षसका वह घोर एवं भयानक युद्ध आरम्भ हो गया
అనంతరం, మహారాజా, రణభూమిలో మనిషి మరియు రాక్షసుని మధ్య ఘోరమైన, భయంకరమైన యుద్ధం చెలరేగింది; అది సమస్త సైన్యాన్ని ఆశ్చర్యంలో ముంచెత్తింది.
Verse 46
मा कर्ण राक्षसो घोर: प्रमादान्नाशयिष्यति । “मानद! तुम सेनाके साथ सावधान होकर रणभूमिमें कर्णकी रक्षा करो। कहीं ऐसा न हो कि हमलोगोंके प्रमादवश वह भयंकर राक्षस कर्णका विनाश कर डाले”
ఓ కర్ణా, మన నిర్లక్ష్యంవల్ల ఆ ఘోర రాక్షసుడు నిన్ను నాశనం చేయకూడదు. అందుకే సైన్యంతో కూడి అప్రమత్తంగా రణభూమిలో కర్ణుని రక్షించండి.
Verse 53
दुर्योधनमुपागम्य प्राह प्रहरतां वर: । राजन्! इसी समय जटासुरका बलवान पुत्र योद्धाओंमें श्रेष्ठ एक राक्षस दुर्योधनके पास आकर इस प्रकार बोला--
మహారాజా, అదే సమయంలో యోధుల్లో శ్రేష్ఠుడైన జటాసురుని బలవంతుడైన రాక్షసపుత్రుడు దుర్యోధనుని సమీపించి ఈ విధంగా పలికాడు.
Verse 66
पाण्डवान् हन्तुमिच्छामि त्वया$5ज्ञप्त: सहानुगान् । “दुर्योधन! यदि तुम्हारी आज्ञा हो तो मैं तुम्हारे विख्यात शत्रु रणदुर्मद पाण्डवोंका उनके सेवकोंसहित वध करना चाहता हूँ
దుర్యోధనా, నీ ఆజ్ఞ ఉంటే, నీ ప్రసిద్ధ శత్రువులైన యుద్ధోన్మత్త పాండవులను వారి అనుచరులతో సహా సంహరించాలని నేను కోరుతున్నాను.
Verse 73
प्रयुज्य कर्म रक्षोघ्न क्षुद्रै: पार्थर्निपातित: । “मेरे पिता जटासुर राक्षसोंके अगुआ थे। उन्हें पूर्वकालमें इन नीच कुन्तीकुमारोंने राक्षस-विनाशक कर्म करके मार गिराया
నా తండ్రి జటాసురుడు ఒకప్పుడు రాక్షసుల నాయకుడు. పూర్వకాలంలో ఈ నీచ కుంతీపుత్రులు రాక్షసనాశక కార్యాన్ని చేసి ఆయనను కూలదోసి సంహరించారు.
Verse 173
इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत घटोत्कचवधपर्वमें रात्रियुद्धके समय 'घटोत्कचको भगवान्का प्रोत्साहन देना' विषयक एक सौ तिहतत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
సంజయుడు పలికెను—ఈ విధంగా శ్రీమహాభారత ద్రోణపర్వములోని ఘటోత్కచవధపర్వమందు రాత్రియుద్ధ సమయంలో ‘భగవంతుడు ఘటోత్కచుని ప్రోత్సహించుట’ అనే విషయముగల నూట డెబ్బై మూడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.
Verse 174
इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि घटोत्कचवधपर्वणि रात्रियुद्धे अलम्बुषवधे चतु:सप्तत्यधिकशततमो<थध्याय:
ఇతి శ్రీమహాభారత ద్రోణపర్వములోని ఘటోత్కచవధపర్వమందు రాత్రియుద్ధము మరియు అలంబుషవధము విషయముగల నూట డెబ్బై ఆరవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.
Verse 313
भृशं चित्रमयुध्येतामलम्बुषघटोत्कचौ । फिर वे क्रमश: हाथी और सिंह तथा सूर्य और राहु बन गये। इस प्रकार वे अलम्बुष और घटोत्कच एक-दूसरेके वधकी इच्छासे सैकड़ों मायाओंकी सृष्टि करते हुए परस्पर अत्यन्त विचित्र युद्ध करने लगे
అలంబుషుడు, ఘటోత్కచుడు అత్యంత భీకరంగా, అద్భుతమైన రీతిలో యుద్ధం చేయసాగారు. వారు వరుసగా ఏనుగు–సింహములుగా, సూర్యుడు–రాహువుగా రూపాంతరం చెందారు. ఈ విధంగా పరస్పర వధాభిలాషతో వందల మాయారూపాలను సృష్టిస్తూ, ఆశ్చర్యకరమైన మరియు మోహింపజేసే యుద్ధాన్ని సాగించారు.
Verse 326
मुसलै: पर्वताग्रैश्न तावन्योन्यं विजघ्नतु: । वे दोनों निशाचर परिघ, गदा, प्रास, मुद्गर, पट्टिश, मुसल तथा पर्वतशिखरोंसे एक- दूसरेपर चोट करने लगे
ఆ ఇద్దరూ ముసలములతోను, పర్వతశిఖరములతోను పరస్పరం ఘోరంగా కొట్టుకొనసాగారు. పరీఘ, గద, ప్రాస, ముద్గర, పట్టిశ, ముసలము మరియు పర్వతశృంగములతో ఒకరిపై ఒకరు వరుసగా దెబ్బలు కొట్టారు.
Verse 333
युयुधाते महामायौ राक्षसप्रवरौ युधि । उस युद्धस्थलमें वे महामायावी श्रेष्ठ राक्षस अपने हाथियों, घोड़ों, रथों और पैदल सैनिकोंके द्वारा एक-दूसरेपर प्रहार करते हुए युद्ध कर रहे थे
ఆ యుద్ధభూమిలో మహామాయావులు అయిన ఆ ఇద్దరు శ్రేష్ఠ రాక్షసులు ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు మరియు పాదాతి సైన్యముల ద్వారా ఒకరిపై ఒకరు ప్రహారాలు చేస్తూ యుద్ధం సాగించారు.
Verse 373
निचकर्त महाराज शत्रोरमितविक्रम: । महाराज! तब अमितपराक्रमी घटोत्कचने हि त दिखायी देनेवाली अपनी तलवार उठाकर समरांगणमें अत्यन्त भयंकर गर्जना करते और उछल-कूद मचाते हुए शत्रु अलम्बुषके भयंकर एवं विकराल मस्तकको उस भयानक राक्षसकी कायासे काटकर अलग कर दिया
సంజయుడు పలికెను—మహారాజా! అప్పుడు అపార పరాక్రమశాలి ఘటోత్కచుడు యుద్ధరంగంలో తన ఖడ్గాన్ని ఎత్తి పట్టాడు. భయంకరంగా గర్జిస్తూ, ఎగిరి దూకుతూ శత్రువును మోహింపజేస్తూ, అలంబుషునిపై దాడి చేసి, ఆ భయానక రాక్షసుని వికృతమైన ఉగ్ర శిరస్సును దేహం నుండి నరికివేసి వేరుచేశాడు.
Verse 426
रिक्तपाणिरन पश्येत राजान ब्राह्म॒णं स्त्रियम् । “अब तू कर्णकी तथा अपनी भी फिर ऐसी ही अवस्था देखेगा। जो अपने धर्म
రాజా, రాజు, బ్రాహ్మణుడు, స్త్రీ—వారి వద్దకు ఎవ్వరూ ఖాళీ చేతులతో వెళ్లకూడదు. ఇప్పుడు నీవు కర్ణుని స్థితినీ, నీ స్థితినీ అలాగే చూడబోతున్నావు. ధర్మం, అర్థం, కామం—ఈ మూడింటినీ కోరేవాడు రాజు, బ్రాహ్మణుడు, స్త్రీల నుండి ఎప్పుడూ రిక్తహస్తుడై తిరిగి రాకూడదు; అందుకే నీ మిత్రుని శిరస్సును నేను బహుమతిగా తీసుకొచ్చాను.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.