Shloka 243
उपायैः पूर्ववधकथनम् / Strategic Justifications for Prior Eliminations
घोरश्नट्चटाशब्द: शस्त्राणां पततामभूत् । जैसे पर्वतपर रातके समय बाँसोंका जंगल जल रहा हो और उन बाँसोंका चटखनेका घोर शब्द सुनायी दे रहा हो, उसी प्रकार शस्त्रोंक आघात-प्रत्याघातसे घोर चटचट शब्द कानोंमें पड़ रहा था
sañjaya uvāca | ghoraś caṭacchabdaḥ śastrāṇāṃ patatām abhūt |
సంజయుడు అన్నాడు—పడుతూ ఢీకొంటున్న ఆయుధాల వల్ల భయంకరమైన చటచట శబ్దం లేచింది. ఆఘాత-ప్రత్యాఘాతాల నుంచి పుట్టిన ఆ నినాదం, రాత్రివేళ కొండపై వెదురు అడవి మండుతుంటే వెదురు చిటపటలాడే భయానక ధ్వని ఎలా ఉంటుందో అట్లానే, చెవులను చీల్చుతూ అన్ని వైపులా వ్యాపించింది.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the dehumanizing momentum of war: violence becomes an all-encompassing sensory reality, where even sound turns into a sign of escalating destruction. It implicitly cautions that when conflict intensifies, it overwhelms discernment and compassion, making ethical restraint (dharma) harder to sustain.
Sañjaya describes the battlefield at a moment of intense fighting: weapons are falling, colliding, and rebounding, producing a terrifying crackling noise. The simile (as in a bamboo grove burning at night) conveys the continuous, sharp, and frightening character of the sound.