Previous Verse
Next Verse

Shloka 42

रात्रौ युद्धप्रवृत्तिः — Night Battle Begins; Duryodhana’s Protective Orders for Droṇa

Droṇa-parva 139

तदिदं समनुप्राप्तं क्षत्तुर्नि:श्रेयसं वच: । इति संचिन्त्य ते पुत्रो नोत्तरं प्रत्यपद्यत,विदुरजीने जो कल्याणकारी वचन कहा था, उसके अनुसार ही यह संकट प्राप्त हुआ है। ऐसा सोचकर आपके पुत्रसे कोई उत्तर देते न बना

tad idaṃ samanuprāptaṃ kṣattur niḥśreyasaṃ vacaḥ | iti saṃcintya te putro nottaraṃ pratyapadyata |

“క్షత్తా (విదురుడు) చెప్పిన శ్రేయస్కరమైన మాటే యథాతథంగా నెరవేరింది”—అని ఆలోచించి, మీ కుమారునికి చెప్పడానికి ఏ సమాధానమూ దొరకలేదు।

tatthat
tat:
Karta
TypePronoun
Roottad
Formneuter, nominative, singular
idamthis
idam:
Karta
TypePronoun
Rootidam
Formneuter, nominative, singular
samanuprāptamhas been fully reached/has come upon
samanuprāptam:
Karta
TypeVerb
Rootsam-anu-√prāp
Formneuter, nominative, singular, kta (past passive participle)
kṣattuḥof the chamberlain (Vidura)
kṣattuḥ:
TypeNoun
Rootkṣattṛ
Formmasculine, genitive, singular
niḥśreyasamhighest good, welfare
niḥśreyasam:
Karma
TypeNoun
Rootniḥśreyasa
Formneuter, accusative, singular
vacaḥspeech, word
vacaḥ:
Karta
TypeNoun
Rootvacas
Formneuter, nominative, singular
itithus
iti:
TypeIndeclinable
Rootiti
saṃcintyahaving reflected
saṃcintya:
TypeVerb
Rootsam-√cint
Formktvā (absolutive/gerund)
teof you/your
te:
TypePronoun
Roottvad
Formmasculine, genitive, singular
putraḥson
putraḥ:
Karta
TypeNoun
Rootputra
Formmasculine, nominative, singular
nanot
na:
TypeIndeclinable
Rootna
uttaraman answer
uttaram:
Karma
TypeNoun
Rootuttara
Formneuter, accusative, singular
pratyapadyatareplied/returned (an answer)
pratyapadyata:
TypeVerb
Rootprati-√pad
Formimperfect (laṅ), ātmanepada, 3rd, singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
V
Vidura (kṣattṛ)
D
Dhṛtarāṣṭra (implied by 'te')
D
Duryodhana (implied by 'te putraḥ')

Educational Q&A

Wholesome counsel (niḥśreyasaṃ vacaḥ), when ignored, later appears as an undeniable truth through suffering. The verse highlights moral accountability: calamity is not merely ‘fate’ but the fruition of disregarded ethical guidance.

Sanjaya reports that Dhṛtarāṣṭra’s son, recalling Vidura’s earlier beneficial warnings, recognizes that the present crisis has unfolded exactly as foretold. Overcome by this realization, he is unable to respond.