Shloka 8
Droṇa’s Rebuke to Duryodhana after Jayadratha’s Fall (द्रोणेन दुर्योधनं प्रति प्रत्युक्तिः)
संजय उवाच राजन् सेनासमुद्योगो रथनागाश्वपत्तिमान् तुमुलस्तव सैन्यानां युगान्तसदृशो5भवत्,संजयने कहा--राजन! रथ, हाथी, घोड़े और पैदलोंसे भरा हुआ आपका सेनासम्बन्धी उद्योग महान् था। आपके सैनिकोंका समाहार प्रलयकालके समान भयंकर जान पड़ता था
sañjaya uvāca rājān senāsamudyogo rathanāgāśvapattimān tumulas tava sainyānāṃ yugāntasadṛśo 'bhavat
సంజయుడు అన్నాడు—రాజా! రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, పాదాతులతో నిండిన నీ సేనాసమీకరణం ఘోరంగా, కలకలంగా సాగింది. నీ సైన్య సమాహారం యుగాంత ప్రళయంలా భయంకరంగా కనిపించింది.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how war, when driven by massed force and escalation, takes on a destructive momentum likened to cosmic dissolution (yugānta). Ethically, it hints at the peril of allowing power and military might to eclipse restraint and dharma, as the very scale of preparation becomes a sign of impending catastrophe.
Sañjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra that the Kaurava forces have been intensely mobilized. He describes the army as fully equipped with chariots, elephants, horses, and infantry, and portrays the scene as thunderous and terrifying—like the end of the world—setting the tone for the ferocity of the coming engagement.