Adhyaya 112

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ३ श्लोक मिलाकर कुल ४० श्लोक हैं) अपना बछ। आर: 2 दशाधिकशततमो<् ध्याय: द्रोणाचार्य और कं अड काछ 8543 द्ध 2807 सात्यकिकी प्रशंसा करते हुए सहायताके लिये कौरव-सेनामें प्रवेश करनेका आदेश घतयद्र उवाच भारद्वाजं कथं युद्धे युयुधानो न्यवारयत्‌ । संजयाचक्ष्व तत्त्वेन परं कौतूहलं हि मे

ధృతరాష్ట్రుడు అన్నాడు— సంజయా! యుద్ధమధ్యలో యుయుధానుడు (సాత్యకి) భారద్వాజపుత్రుడైన ద్రోణాచార్యుణ్ణి ఏ విధంగా అడ్డుకున్నాడు? యథార్థంగా చెప్పుము; ఈ విషయమై నాకు అపారమైన కుతూహలం కలిగింది.

Verse 2

संजय उवाच शृणु राजन महाप्राज्ञ संग्रामं लोमहर्षणम्‌ । द्रोणस्य पाण्डवै: सार्थ युयुधानपुरोगमै:

సంజయుడు అన్నాడు— రాజా, మహాప్రాజ్ఞా! వినుము—యుయుధానుడు (సాత్యకి) ముందుండగా పాండవులతో కలిసి ద్రోణాచార్యుడు చేసిన లోమహర్షక సంగ్రామ వృత్తాంతాన్ని చెబుతాను.

Verse 3

वध्यमानं बल दृष्टवा युयुधानेन मारिष | अभ्यद्रवत्‌ स्वयं द्रोण: सात्यकिं सत्यविक्रमम्‌

సంజయుడు అన్నాడు— గౌరవనీయ రాజా! యుయుధానుడు తన సేనను సంహరిస్తున్నదాన్ని చూసి, ద్రోణాచార్యుడు స్వయంగా సత్యవిక్రముడైన సాత్యకిపైకి దూసుకెళ్లాడు.

Verse 4

तमापतन्तं सहसा भारद्वाजं महारथम्‌ | सात्यकि: पज्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत्‌,उस समय सहसा आते हुए महारथी द्रोणाचार्यको सात्यकिने पचीस बाण मारे

సంజయుడు అన్నాడు— అప్పుడు అకస్మాత్తుగా దూసుకొచ్చిన మహారథి భారద్వాజపుత్రుడైన ద్రోణునిపై సాత్యకి ఇరవై ఐదు వేగమైన బాణాలను సంధించాడు.

Verse 5

द्रोणो5पि युधि विक्रान्तो युयुधानं समाहित: । अविध्यत्‌ पज्चभिस्तूर्ण हेमपुड्खै: शरै: शितै:

సంజయుడు అన్నాడు— అప్పుడు యుద్ధంలో విక్రమశాలియైన ద్రోణాచార్యుడు మనస్సును ఏకాగ్రం చేసి, వెంటనే బంగారు రెక్కలున్న ఐదు పదునైన బాణాలతో యుయుధానుణ్ణి గాయపరిచాడు.

Verse 6

ते वर्म भित्त्वा सुदृढं द्विषत्पिशितभोजना: । अभ्ययुर्थधरणीं राजन्‌ श्वसन्त इव पन्नगा:

సంజయుడు పలికెను—ఓ రాజా! శత్రువులను మింగివేసే మాంసభక్షకులవలె వారు, సాత్యకியின் అత్యంత దృఢమైన కవచాన్ని ఛేదించి, ఫుసఫుసలాడే సర్పాలవలె భూమివైపు దూసుకుపోయిరి.

Verse 7

दीर्घबाहुरभिक्रुद्धस्तोत्रार्दित इव द्विप: । द्रोणं पजचाशताविषध्यन्नाराचैरग्निसंनिभै:

సంజయుడు పలికెను—దీర్ఘబాహువు క్రోధంతో మండుతూ, అంకుశంతో బాధపడిన ఏనుగువలె, అగ్నిసమానమైన యాభై నారాచాలతో ద్రోణుని ఛేదించెను.

Verse 8

तब अंकुशकी मार खाये हुए गजराजके समान अत्यन्त कुपित हुए महाबाहु सात्यकिने अग्निके समान तेजस्वी पचास नाराचोंद्वारा द्रोणाचार्यको वेध दिया ।।

సంజయుడు పలికెను—అంకుశదెబ్బతో బాధపడిన గజరాజువలె మహాబాహువు యుయుధానుడు (సాత్యకి) క్రోధంతో ఉప్పొంగి, అగ్నిసమానమైన యాభై నారాచాలతో ద్రోణాచార్యుని ఛేదించెను. ఆపై యుయుధానునిచేత యుద్ధంలో గాయపడిన భారద్వాజపుత్రుడు ద్రోణుడు, వెంటనే అనేక బాణాలతో విజయార్థం ప్రయత్నిస్తున్న సాత్యకిని చీల్చి చిదిమెను.

Verse 9

ततः क्रुद्धो महेष्वासो भूय एव महाबल: । सात्वतं पीडयामास शरेणानतपर्वणा,तदनन्तर महाथनुर्धर महाबली द्रोणने पुनः कुपित होकर झुकी हुई गाँठवाले एक बाणद्वारा सात्यकिको गहरी चोट पहुँचायी

సంజయుడు పలికెను—ఆపై మహాబలుడు, మహాధనుర్ధరుడు ద్రోణుడు మరల క్రోధంతో రగిలి, వంగిన ముడులు గల ఒక బాణంతో సాత్వతవీరుడు (సాత్యకి) ను తీవ్రంగా పీడించెను.

Verse 10

स वध्यमान: समरे भारद्वाजेन सात्यकि: । नान्वपद्यत कर्तव्यं किज्चिदेव विशाम्पते,प्रजानाथ! समरभूमिमें द्रोणाचार्यके द्वारा क्षत-विक्षत होकर सात्यकिसे कुछ भी करते नहीं बना

సంజయుడు పలికెను—ఓ ప్రజానాథా! యుద్ధంలో భారద్వాజపుత్రుడు ద్రోణునిచేత వరుసగా గాయపరచబడుతున్న సాత్యకి, చేయవలసినదేమిటో ఏదీ నిర్ణయించుకోలేకపోయెను.

Verse 11

विषण्णवदनश्चापि युयुधानो5भवन्नूप । भारद्वाजं रणे दृष्टवा विसृजन्तं शितान्‌ शरान्‌

హే నృపా! యుద్ధరంగంలో భారద్వాజపుత్రుడైన ద్రోణాచార్యుడు పదునైన బాణాలను నిరంతరం విడిచిపెడుతున్నాడని చూచి యుయుధానుడు (సాత్యకి) ముఖం విషాదంతో మసకబారింది.

Verse 12

नरेश्वर! रणक्षेत्रमें पैने बाणोंकी वर्षा करते हुए द्रोणाचार्यको देखकर युयुधानके मुखपर विषाद छा गया ।।

హే నరేశ్వరా! యుద్ధరంగంలో ద్రోణాచార్యుడు పదునైన బాణవర్షం కురిపిస్తున్నాడని చూచి యుయుధానుడు (సాత్యకి) విషాదగ్రస్తుడయ్యాడు. కానీ హే విశాంపతే! అతన్ని ఆ స్థితిలో చూసిన నీ కుమారులు మరియు సైన్యం హర్షంతో నిండిపోయి, సింహాలవలె మళ్లీ మళ్లీ గర్జించారు.

Verse 13

त॑ श्रुत्वा निनदं घोरं पीड्यमानं च माधवम्‌ | युधिष्ठिरो5ब्रवीद्‌ राजा सर्वसैन्यानि भारत,भारत! उनकी वह घोर गर्जना सुनकर और सात्यकिको पीड़ित देखकर राजा युधिष्ठिरने अपने समस्त सैनिकोंसे कहा--

హే భారతా! ఆ భయంకర గర్జనను విని, మాధవుడు (సాత్యకి) పీడింపబడుతున్నాడని చూసి, రాజు యుధిష్ఠిరుడు సమస్త సైన్యాలను ఉద్దేశించి పలికాడు.

Verse 14

एष वृष्णिवरो वीर: सात्यकि: सत्यविक्रम: । ग्रस्थते युधि वीरेण भानुमानिव राहुणा

ఇదిగో వృష్ణివంశంలో శ్రేష్ఠుడైన వీరుడు సాత్యకి—సత్యవిక్రముడు—యుద్ధంలో ఒక మహావీరునిచేత, రాహువు ప్రకాశవంతమైన సూర్యుణ్ని గ్రసించినట్లే, గ్రసింపబడుతున్నాడు.

Verse 15

धृष्टद्युम्नं च पाउचाल्यमिदमाह जनाधिप:

ఆపై జనాధిప రాజు పాంచాలకుమారుడు ధృష్టద్యుమ్నుని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు—“త్రుపదనందనా! ఎందుకు నిలుచున్నావు? వెంటనే ద్రోణాచార్యునిపై దాడి చేయి. ద్రోణుని వల్ల మనకు ఘోరమైన భయం ఎదురైందని నీకు కనిపించడంలేదా?”

Verse 16

अभिद्रव द्रुतं द्रोणं किमु तिष्ठसि पार्षत । न पश्यसि भयं द्रोणाद्‌ घोर॑ न: समुपस्थितम्‌

సంజయుడు అన్నాడు—“ఓ పార్షతపుత్రా! ద్రోణునిపై వేగంగా దాడి చేయి; నీవెందుకు నిలిచివున్నావు? ద్రోణుని వల్ల మనపై ఘోర భయం వచ్చి పడిందని నీకు కనిపించదా?”

Verse 17

असौ द्रोणो महेष्वासो युयुधानेन संयुगे । क्रीडते सूत्रबद्धेन पक्षिणा बालको यथा

సంజయుడు అన్నాడు—“ఆ మహాధనుర్ధరుడు ద్రోణుడు యుద్ధరంగంలో యుయుధానునితో, దారంతో కట్టిన పక్షితో బాలుడు ఆడినట్లుగా క్రీడిస్తున్నాడు.”

Verse 18

तत्रैव सर्वे गच्छन्तु भीमसेनपुरोगमा: । त्वयैव सहिता: सर्वे युयुधानरथं प्रति,“अतः तुम्हारे साथ भीमसेन आदि सभी महारथी वहीं युयुधानके रथके समीप जायेँ

సంజయుడు అన్నాడు—“భీమసేనుని ముందుంచి అందరూ అక్కడికే వెళ్లాలి; అందరూ నీతో కలిసి యుయుధానుని రథం వైపు సాగాలి.”

Verse 19

पृष्ठतो$नुगमिष्यामि त्वामहं सहसैनिक: । सात्यकिं मोक्षयस्वाद्य यमर्दंष्टान्तरं गतम्‌,'फिर मैं भी सम्पूर्ण सैनिकोंके साथ तुम्हारे पीछे-पीछे आऊँगा। इस समय यमराजकी दाढ़ोंमें पहुँचे हुए सात्यकिको छुड़ाओ”

సంజయుడు అన్నాడు—“నేను సమస్త సైన్యంతో నీ వెనుకనే అనుసరిస్తాను. ఈ రోజే సాత్యకిని విడిపించు; అతడు యముని దంతాల మధ్య పడిపోయినవాడై ఉన్నాడు.”

Verse 20

एवमुक्‍्त्वा ततो राजा सर्वसैन्येन भारत । अभ्यद्रवद्‌ रणे द्रोणं युयुधानस्य कारणात्‌

సంజయుడు అన్నాడు—“ఓ భారతా! ఇలా చెప్పి రాజు యుధిష్ఠిరుడు యుయుధానుని రక్షణార్థం తన సమస్త సైన్యంతో యుద్ధంలో ద్రోణునిపై దాడి చేశాడు.”

Verse 21

तत्रारावो महानासीद्‌ द्रोणमेकं॑ युयुत्सताम्‌ । पाण्डवानां च भद्रें ते सृूज्जयानां च सर्वश:

అక్కడ ద్రోణునితో ఒంటరిగా యుద్ధం చేయాలని సంకల్పించిన పాండవులు, సృంజయుల మధ్య—ఓ రాజా—అన్ని దిక్కులా మహా కోలాహలం చెలరేగింది.

Verse 22

ते समेत्य नरव्यात्रा भारद्वाजं महारथम्‌ | अभ्यवर्षन्‌ शरैस्तीक्ष्पै: कड्कबर्हिणवाजितै:

ఆ నరవ్యాఘ్రులైన వీరులు సమేతంగా చేరి భరద్వాజపుత్రుడైన మహారథి ద్రోణుని మీదికి దూసుకెళ్లి, కొంగు మరియు నెమలి ఈకలతో అలంకరించిన పదునైన బాణవర్షం కురిపించారు.

Verse 23

स्मयन्नेव तु तान्‌ वीरान्‌ द्रोण: प्रत्यग्रहीत्‌ स्वयम्‌ । अतिथीनागतान्‌ यद्धत्‌ सलिलेनासनेन च

ద్రోణుడు చిరునవ్వుతో స్వయంగా ముందుకు వెళ్లి ఆ వీరులను స్వీకరించాడు, ఓ రాజా—ఇంటికి వచ్చిన అతిథులను గృహస్థుడు నీరు, ఆసనం ఇచ్చి ఆదరించినట్లే.

Verse 24

तर्पितास्ते शरैस्तस्य भारद्वाजस्य धन्विन: । आतियथेयं गृहं प्राप्पय नृपतेडतिथयो यथा

ఓ నృపతీ, ఆ ధనుర్ధరుడైన భరద్వాజపుత్రుని బాణాలతో వారు తృప్తి పొందారు—అతిథులు ఆతిథ్యమున్న ఇంటికి చేరి తృప్తి చెందినట్లే.

Verse 25

भारद्वाजं च ते सर्वे न शेकुः प्रतिवीक्षितुम्‌ । मध्यंदिनमनुप्राप्तं सहस्रांशुमिव प्रभो

ఓ ప్రభూ, వారు అందరూ భరద్వాజపుత్రుడైన ద్రోణుని ఎదురుగా చూడలేకపోయారు; మధ్యాహ్నం వచ్చిన సహస్రకిరణ సూర్యుని చూడటం ఎంత కష్టమో అంతే.

Verse 26

तांस्तु सर्वान्‌ महेष्वासान्‌ द्रोण: शस्त्रभृतां वर: । अतापयच्छरब्रातैर्गभस्तिभिरिवांशुमान्‌

అస్త్రధారులలో శ్రేష్ఠుడైన ద్రోణాచార్యుడు ఆ సమస్త మహాధనుర్ధరులను తన బాణవర్షాలతో అట్లే దహింపసాగెను—కిరణమయుడైన సూర్యుడు తన రశ్ములతో లోకాన్ని తపింపజేయునట్లు।

Verse 27

वध्यमाना महाराज पाण्डवा: सृञज्जयास्तथा । त्रातारं नाध्यगच्छन्त पड़कमग्ना इव द्विपा:,महाराज! उस समय द्रोणाचार्यकी मार खाते हुए पाण्डव और सूंजय सैनिक कीचड़में फँसे हुए हाथियोंके समान कोई रक्षक न पा सके

మహారాజా! ద్రోణాచార్యుని దాడికి లోనవుతున్న పాండవులు మరియు సృంజయులు, బురదలో కూరుకుపోయిన ఏనుగులవలె, ఏ రక్షకునినీ పొందలేకపోయారు।

Verse 28

द्रोणस्य च व्यदृश्यन्त विसर्पन्तो महाशरा: । गभस्तय इवार्कस्य प्रतपन्त: समन्ततः

ద్రోణుని నుండి బయలుదేరిన మహాబాణాలు అన్ని దిశలకూ వ్యాపిస్తూ కనిపించెను; అవి చుట్టూ అంతటా దహింపజేస్తూ, సూర్యుని కిరణాలవలె ప్రకాశించెను।

Verse 29

जैसे सूर्यकी किरणें सब ओर ताप प्रदान करती हुई फैल जाती हैं, उसी प्रकार द्रोणाचार्यके विशाल बाण सब ओर फैलते और शत्रुओंको संतप्त करते दिखायी देते थे ।।

సూర్యుని కిరణాలు అన్ని దిశలకూ తాపాన్ని పంచుతూ వ్యాపించునట్లు, ద్రోణాచార్యుని విశాల బాణాలు కూడా చుట్టూ అంతటా విస్తరించి శత్రువులను దహింపజేస్తూ కనిపించెను। ఆ యుద్ధంలో ద్రోణాచార్యుడు పాంచాలులలో ప్రసిద్ధులైన ఇరవై ఐదు మహారథులను సంహరించాడు—వారు ధృష్టద్యుమ్నునికి అత్యంత ప్రియులు.

Verse 30

पाण्डूनां सर्वसैन्येषु पड्चालानां तथैव च । द्रोणं सम ददृशु: शूरं विनिध्नन्तं वरान्‌ वरान्‌

పాండవుల సమస్త సైన్యములోను, అలాగే పాంచాలుల సైన్యములోను, ప్రజలు చూచిరి—శూరుడైన ద్రోణాచార్యుడు ఉత్తమోత్తమ యోధులను ఒక్కొక్కరిని ఎంచి ఎంచి సంహరిస్తున్నాడు।

Verse 31

महाराज! सौ केकययोद्धाओंको मारकर शेष सैनिकोंको चारों ओर खदेड़नेके पश्चात्‌ द्रोणाचार्य मुँह बाये हुए यमराजके समान खड़े हो गये

సంజయుడు అన్నాడు—మహారాజా! వంద మంది కేకయ యోధులను సంహరించి, మిగిలిన సైన్యాన్ని అన్ని దిక్కులకూ తరిమివేసిన తరువాత ద్రోణాచార్యుడు నోరు తెరిచి యమరాజువలె అక్కడ నిలిచాడు।

Verse 32

पज्चालान्‌ सृञ्जयान्‌ मत्स्यान्‌ केकयांश्व नराधिप । द्रोणोड5जयन्महाबाहु: शतशोडथ सहसत्रश:,नरेश्वर! महाबाहु द्रोणाचार्यने पांचाल, सृंजय, मत्स्य और केकयोंके सैकड़ों तथा सहस्रों वीरोंको परास्त किया

సంజయుడు అన్నాడు—నరాధిపా! మహాబాహువు ద్రోణుడు పాంచాలులు, సృంజయులు, మత్స్యులు, కేకయులను వందలుగా, వేలలుగా జయించాడు।

Verse 33

केकयानां शतं हत्वा विद्राव्य च समन्ततः । द्रोणस्तस्थौ महाराज व्यादितास्य इवान्तक:

సంజయుడు అన్నాడు—మహారాజా! కేకయులలో వంద మందిని సంహరించి, మిగిలిన వారిని అన్ని వైపులా చెదరగొట్టిన తరువాత ద్రోణుడు నోరు తెరిచి అంతకుడివలె అక్కడ నిలిచాడు। ద్రోణుని బాణాలతో గాయపడిన ఆ యోధుల అరుపుల కోలాహలం, పొగచిహ్నాలు వెదజల్లుతూ వ్యాపించే దావానలంతో కమ్ముకున్న ఘోర అరణ్యంలో వనచరుల విలాపధ్వనిలా వినిపించింది।

Verse 34

तत्र देवा: सगन्धर्वा: पितरश्नाब्रुवन्‌ नृप । एते द्रवन्ति पठचाला: पाण्डवाक्ष ससैनिका:

సంజయుడు అన్నాడు—నృపా! అప్పుడు ఆకాశంలో నిలిచిన దేవతలు, గంధర్వులు, పితృదేవతలు ఇలా అన్నారు—‘ఈ పాంచాలులు, పాండవులు తమ సైన్యంతో కలిసి పారిపోతున్నారు।’

Verse 35

त॑ तथा समरे द्रोणं निघ्नन्तं सोमकान्‌ रणे । न चाप्यभिययु: केचिदपरे नैव विव्यधु:,इस प्रकार समरांगणमें सोमकोंका वध करते हुए द्रोणाचार्यके सामने न तो कोई जा सके और न कोई उन्हें चोट ही पहुँचा सके

సంజయుడు అన్నాడు—ఇలా యుద్ధరంగంలో సోమకులను సంహరిస్తున్న ద్రోణుని ఎదుట ఎవ్వరూ ముందుకు వెళ్లలేకపోయారు; ఇతరులెవ్వరూ అతనిని స్వల్పమాత్రమైనా గాయపరచలేకపోయారు।

Verse 36

वर्तमाने तथा रौद्रे तस्मिन्‌ वीरवरक्षये । अशृणोत्‌ सहसा पार्थ: पाउ्चजन्यस्य नि:स्वनम्‌

శ్రేష్ఠ వీరుల వినాశనాన్ని కలిగించే ఆ భయంకర యుద్ధం సాగుతుండగా, అకస్మాత్తుగా పార్థుడు పాంచజన్య శంఖనాదాన్ని వినెను.

Verse 37

पूरितो वासुदेवेन शड्खराट्‌ स्वनते भृशम्‌ | युध्यमानेषु वीरेषु सैन्धवस्याभिरक्षिषु

వాసుదేవుని శ్వాసతో నిండిన శంఖరాజు మహా బలంతో గర్జించెను. సైంధవుడు (జయద్రథుడు) రక్షణకు నియమితులైన వీరులు యుద్ధంలో నిమగ్నులై ఉండగా, అర్జునుని రథ సమీపంలో మీ కుమారుడూ సైన్యమూ కేకలు వేయుచుండిరి; చుట్టూరా కలకలంలో గాండీవ ధనుస్సు టంకారం క్షణకాలం మునిగిపోయెను.

Verse 38

नदत्सु धार्तराष्ट्रेषु विजयस्य रथं प्रति । गाण्डीवस्य च निर्घोषे विप्रणष्टे समनन्‍्तत:ः

ధృతరాష్ట్ర పుత్రులు విజయుడు (అర్జునుడు) రథం వైపు గర్జిస్తూ దూసుకొచ్చినప్పుడు, చుట్టూరా గాండీవ ధనుస్సు ఘోష మునిగిపోయెను.

Verse 39

कश्मलाभिह्ठतो राजा चिन्तयामास पाण्डव: । न नूनं स्वस्ति पार्थाय यथा नदति शड्खराट्‌

కలతతో, మోహంతో కుంగిన పాండవ రాజు ఆలోచించెను—“పార్థునికి నిశ్చయంగా క్షేమం లేదు; ఎందుకంటే శంఖరాజు యథావిధిగా నాదించుట లేదు.”

Verse 40

कौरवाश्न यथा हृष्टा विनदन्ति मुहुर्मुहुः । तब पाण्डुपुत्र राजा युधिष्ठिर मोहके वशीभूत होकर इस प्रकार चिन्ता करने लगे --'जिस प्रकार शंखराज पांचजन्यकी ध्वनि हो रही है और जिस तरह कौरव-सैनिक बारंबार हर्षनाद कर रहे हैं, उससे जान पड़ता है, निश्चय ही अर्जुनकी कुशल नहीं है” ।।

“మరియు కౌరవులు ఆనందంతో మళ్లీ మళ్లీ గర్జిస్తున్న తీరు చూస్తే కూడా అదే తెలుస్తోంది.” అని ఆలోచించి అజాతశత్రు యుధిష్ఠిరుని అంతరాత్మ వ్యాకులమైంది.

Verse 41

अजातशशणत्रु: कौन्तेय: सात्वतं प्रत्यभाषत । बाष्पगद्गदया वाचा मुहामानो मुहुर्मुहु: । कृत्यस्यानन्तरापेक्षी शैनेयं शिनिपुड़वम्‌

సంజయుడు పలికెను—అజాతశత్రువు కౌంతేయుడు యుధిష్ఠిరుడు సాత్వత వీరుని సంబోధించాడు. కన్నీళ్లతో గద్గదమైన వాణితో అతడు మళ్లీ మళ్లీ మోహితుడై పోయెను. జయద్రథవధ కార్యం ఆలస్యం లేకుండా నిర్విఘ్నంగా పూర్తికావాలని ఆతురతతో శినిశ్రేష్ఠుడైన శైనేయ సాత్యకిని పునఃపునః ఉద్దేశించి పలికెను.

Verse 42

युधिष्ठिर उवाच यः स धर्म: पुरा दृष्ट: सदूभि: शैनेय शाश्वत: । साम्पराये सुद्ृत्कृत्ये तस्य कालोडयमागत:ः

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—ఓ శైనేయా! విపత్తు సమయంలో నిజమైన స్నేహితుడు చేయవలసిన కర్తవ్యమని సజ్జనులు పూర్వకాలంలో దర్శించిన ఆ శాశ్వత ధర్మానికి, ఈ రోజు ఆచరణకాలం వచ్చెను.

Verse 43

सर्वेष्वपि च योधेषु चिन्तयन्‌ शिनिपुड्रव । त्वत्त: सुह्तत्तमं कज्चिन्नाभिजानामि सात्यके

ఓ శినిశ్రేష్ఠ సాత్యకీ! సమస్త యోధులను తలచి చూచినప్పటికీ, నిన్ను మించిన నా శ్రేయోభిలాషిని నేను ఎవరినీ ఎరుగను.

Verse 44

यो हि प्रीतमना नित्यं यश्नच नित्यमनुव्रतः । स कार्य साम्पराये तु नियोज्य इति मे मति:

ఎవడు ఎల్లప్పుడూ ప్రీతిచిత్తుడై ఉండి, నిత్యం నా పట్ల అనురక్తుడుగా అనువర్తించునో, సంకటకాలంలో ముఖ్యకార్యసాధనకు వానినే నియోగించవలెనని నా అభిప్రాయం.

Verse 45

यथा च केशवो नित्यं पाण्डवानां परायणम्‌ | तथा त्वमपि वार्ष्णेय कृष्णतुल्यपराक्रम:

ఓ వార్ష్ణేయా! కేశవుడు ఎల్లప్పుడూ పాండవులకు పరమాశ్రయమై ఉన్నట్లే, నీవు కూడా; నీ పరాక్రమం కృష్ణునితో సమానం.

Verse 46

सो<हं भारं समाधास्ये त्वयि तं वोढुम्हसि । अभिप्रायं च मे नित्यं न वृथा कर्तुमहसि

అందుచేత ఈ బాధ్యతను నేను నీపై ఉంచుతున్నాను; నీవు దానిని మోసి పూర్తిచేయవలెను. నా అభిప్రాయం ఎప్పటికీ వ్యర్థం కాకుండా నీవు సదా ప్రయత్నించవలెను.

Verse 47

स व्वं भ्रातुर्वयस्यस्य गुरोरपि च संयुगे । कुरु कृच्छे सहायार्थमर्जुनस्य नरर्षभ

నరశ్రేష్ఠా! అర్జునుడు నీకు సోదరుడు, సఖుడు, ఒక విధంగా గురువులాంటి వాడూ. అతడు యుద్ధరంగంలో ఘోర సంకటంలో పడ్డాడు; కాబట్టి ఆ విపత్తులో అతనికి సహాయం చేయుటకు ప్రయత్నించు.

Verse 48

त्वं हि सत्यव्रतः शूरो मित्राणामभयड्कर: । लोके विख्यायसे वीर कर्मभि: सत्यवागिति,तुम सत्यव्रती, शूरवीर तथा मित्रोंको अभय देनेवाले हो। वीर! तुम अपने कर्माद्वारा संसारमें सत्यवादीके रूपमें विख्यात हो

నీవు సత్యవ్రతధారి శూరుడవు, మిత్రులకు అభయాన్ని ప్రసాదించేవాడవు. వీరా, నీ కర్మల వల్ల లోకంలో నీవు సత్యవాకుడని ప్రసిద్ధి పొందావు.

Verse 49

यो हि शैनेय मित्रार्थे युध्यमानस्त्यजेत्‌ तनुम्‌ । पृथिवीं च द्विजातिभ्यो यो दद्यात्‌ स समो भवेत्‌

శైنےయా! మిత్రుని కోసం యుద్ధం చేస్తూ దేహాన్ని త్యజించేవాడు, అలాగే ద్విజులకు (బ్రాహ్మణులకు) సమస్త భూమిని దానం చేసేవాడు—ఈ ఇద్దరూ సమాన పుణ్యఫలానికి పాత్రులు.

Verse 50

श्रुताश्ष बहवो5स्माभी राजानो ये दिवं गता: । दत्त्वेमां पृथिवीं कृत्स्नां ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि,हमने सुना है कि बहुत-से राजा ब्राह्मणोंको विधिपूर्वक इस समूची पृथ्वीका दान करके स्वर्गलोकमें गये हैं

మేము విన్నాము—అనేక రాజులు విధిపూర్వకంగా ఈ సమస్త భూమిని బ్రాహ్మణులకు దానం చేసి స్వర్గలోకాన్ని పొందారు.

Verse 51

एवं त्वामपि धर्मात्मन्‌ प्रयाचे5हं कृताञज्जलि: । पृथिवीदानतुल्यं स्यादधिकं वा फलं विभो

ధర్మాత్మా! ఇదే విధంగా అర్జునుని సహాయార్థం నేను కూడా చేతులు జోడించి నిన్ను ప్రార్థిస్తున్నాను. ప్రభో! ఇలా చేయడం వల్ల నీకు భూదానంతో సమానమైనదో, లేదా అంతకన్నా అధికమైనదో ఫలం లభిస్తుంది.

Verse 52

एक एव सदा कृष्णो मित्राणामभयड्करः । रणे संत्यजति प्राणान्‌ द्वितीयस्त्वं च सात्यके

సాత్యకీ! మిత్రులకు అభయాన్ని ప్రసాదించేవాడు ఎల్లప్పుడూ ఒకడే—శ్రీకృష్ణుడు; యుద్ధంలో ప్రాణాలనైనా త్యజించేందుకు సిద్ధంగా ఉంటాడు. రెండవవాడు నీవే, ఓ సాత్యకీ!

Verse 53

विक्रान्तस्य च वीरस्य युद्धे प्रार्थथतो यश: । शूर एव सहाय: स्यान्नेतर: प्राकृतो जन:

యుద్ధంలో కీర్తిని కోరుతూ పరాక్రమంతో ముందుకు సాగే వీరునికి సహాయకుడు నిజమైన శూరుడే కావాలి; ఇతర సాధారణుడు, నీచమనస్కుడు అతనికి తోడుగా నిలువలేడు.

Verse 54

ईदृशे तु परामर्दे वर्तमानस्य माधव । त्वदन्यो हि रणे गोप्ता विजयस्य न विद्यते,माधव! ऐसे घोर युद्धमें लगे हुए रणक्षेत्रमें अर्जुनका सहायक एवं संरक्षक होनेयोग्य तुम्हारे सिवा दूसरा कोई नहीं है

మాధవా! ఇలాంటి ఘోర సమరసంకటంలో, ఈ రణభూమిలో, అర్జునునికి సహాయకుడిగా, రక్షకుడిగా నిలిచి విజయాన్ని కాపాడగలవాడు నిన్ను తప్ప మరెవ్వరూ లేరు.

Verse 55

श्लाघन्नेव हि कर्माणि शतशस्तव पाण्डव: । मम संजनयन्‌ हर्ष पुन: पुनरकीर्तयत्‌,पाणए्डुपुत्र अर्जुनने तुम्हारे सैकड़ों कार्योंकी प्रशंसा करते और मेरा हर्ष बढ़ाते हुए बारंबार तुम्हारे गुणोंका वर्णन किया था

పాండుపుత్రుడు అర్జునుడు నీ వందల కార్యాలను ప్రశంసిస్తూ, నా హర్షాన్ని పెంచుతూ, మళ్లీ మళ్లీ నీ గుణాలను వర్ణించేవాడు.

Verse 56

लघुहस्तश्नित्रयोधी तथा लघुपराक्रम: । प्राज्ञ: सर्वास्त्रविच्छूरों मुहुते न च संयुगे

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు— “సాత్యకి చేతులు అత్యంత చురుకైనవి; అతడు విచిత్రమైన, నైపుణ్యభరితమైన యుక్తులతో యుద్ధం చేస్తాడు, వేగంగా పరాక్రమం చూపుతాడు. అతడు ప్రజ్ఞావంతుడు, సమస్తాస్త్రజ్ఞుడు, నిజమైన వీరుడు; యుద్ధభూమిలో అతడు ఎప్పుడూ మోహానికి లోనుకాడు—సంగ్రామమధ్యలో క్షణమాత్రమైనా కాదు।”

Verse 57

महास्कन्धो महोरस्को महाबाहुर्महाहनु: । महाबलो महावीर्य: स महात्मा महारथ:

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు— “అతడు విశాల భుజస్కంధుడు, గంభీర వక్షస్థలుడు; మహాబాహువు, మహాహనువు. మహాబలవంతుడు, మహావీర్యుడు; ఆ మహాత్ముడు నిజమైన మహారథి।”

Verse 58

शिष्यो मम सखा चैव प्रियो<स्याहं प्रियश्न मे । युयुधान: सहायो मे प्रमथिष्यति कौरवान्‌

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు— “సాత్యకి నా శిష్యుడూ, నా సఖుడూ. నేను అతనికి ప్రియుడను, అతడు నాకు ప్రియుడు. యుయుధానుడు నా సహాయకుడై, మనకు విరోధమైన కౌరవులను చూర్ణం చేస్తాడు।”

Verse 59

अस्मदर्थ च राजेन्द्र संनहोद्‌ यदि केशव: । रामो वाप्यनिरुद्धो वा प्रद्मयुम्नो वा महारथ:

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు— “రాజేంద్ర! మహారాజా! మన పక్షాన కేశవుడు (శ్రీకృష్ణుడు) స్వయంగా ఆయుధధారిగా యుద్ధానికి సిద్ధమై నిలిచినా, లేదా బలరాముడు, లేదా అనిరుద్ధుడు, లేదా మహారథి ప్రద్యుమ్నుడు—అయినా నా సహాయకార్యానికి నేను పురుషసింహుడు, సత్యపరాక్రముడు, శినిపౌత్రుడు సాత్యకినే నియమిస్తాను; ఎందుకంటే నా దృష్టిలో సాత్యకికి సమానుడు మరెవ్వరూ లేరు।”

Verse 60

गदो वा सारणो वापि साम्बो वा सह वृष्णिभि: | सहायार्थ महाराज संग्रामोत्तममूर्थनि

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు— “మహారాజా! గదుడు గానీ, సారణుడు గానీ, లేదా వృష్ణులతో కూడిన సామ్బుడు గానీ కవచం ధరించి ఈ ఉత్తమ సంగ్రామపు అగ్రభాగంలో మనకు సహాయంగా సిద్ధమై నిలిచినా—అయినా నా సహాయకార్యానికి నేను పురుషసింహుడు, సత్యపరాక్రముడు, శినిపౌత్రుడు సాత్యకినే నియమిస్తాను; ఎందుకంటే నా దృష్టిలో సాత్యకికి సమానుడు ఎవ్వరూ లేరు।”

Verse 61

'राजेन्द्र! महाराज! यदि युद्धके श्रेष्ठ मुहानेपर हमारी सहायताके लिये भगवान्‌ श्रीकृष्ण

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—రాజేంద్రా, మహారాజా! ఈ యుద్ధంలోని అత్యంత నిర్ణాయకమైన ముందుబాటలో మనకు సహాయార్థం భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు, బలరాముడు, అనిరుద్ధుడు, మహారథి ప్రద్యుమ్నుడు, అలాగే గదుడు, సారణుడు—లేదా వృష్ణివంశ వీరులతో కూడిన సామ్బుడు కూడా—కవచం ధరించి సిద్ధంగా నిలిచినా, నేను పురుషసింహుడు, సత్యపరాక్రముడు, శినిపౌత్రుడైన సాత్యకినే తప్పక మన సహాయకార్యంలో నియమిస్తాను; ఎందుకంటే నా దృష్టిలో సాత్యకికి సమానుడు మరెవ్వరూ లేరు।

Verse 62

इति द्वैतवने तात मामुवाच धनंजय: । परोक्षे त्वदगुणांस्तथ्यान्‌ कथयन्नार्यसंसदि

తాతా! ఈ విధంగా ద్వైతవనంలో ధనంజయుడు (అర్జునుడు) నాతో ఈ మాటలు చెప్పాడు—ఆర్యుల సభలో నీవు లేనప్పుడు నీ నిజమైన గుణాలను సత్యంగా వర్ణిస్తూ।

Verse 63

तथाप्यहं नरव्याप्रं शैनेयं सत्यविक्रमम्‌ । साहाय्ये विनियोक्ष्यामि नास्ति मे5न्यो हि तत्सम:

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—అయినప్పటికీ, ఓ నరవాఘ్రా! సత్యవిక్రముడైన శైనేయునే నేను సహాయార్థం నియమిస్తాను; ఎందుకంటే అతనికి సమానుడు నాకు మరొకడు లేడు. కాబట్టి, ఓ వృష్ణేయా! అర్జునుడు, నేను, భీముడు, మరియు మాద్రీదేవి ఇద్దరు కుమారులు—మేమందరం నీ విషయమై చేసిన ఈ సంకల్పం వ్యర్థమయ్యేలా నీవు చేయకూడదు।

Verse 64

यच्चापि तीर्थानि चरन्नगच्छं द्वारकां प्रति । तत्राहमपि ते भक्तिमर्जुनं प्रति दृष्टवान्‌

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—నేను తీర్థయాత్ర చేస్తూ ద్వారకకు వెళ్లినప్పుడు, అక్కడ కూడా అర్జునుని పట్ల నీ భక్తి మరియు నిబద్ధతను నేను ప్రత్యక్షంగా చూశాను।

Verse 65

न तत्‌ सौहदमन्येषु मया शैनेय लक्षितम्‌ | यथा त्वमस्मान्‌ भजसे वर्तमानानुपप्लवे

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—ఓ శైనేయా! ఈ వినాశకరమైన సంకటంలో చిక్కుకున్న మమ్మల్ని నీవు ఏ విధంగా సేవించి సహాయపడుతున్నావో, అలాంటి సౌహార్దాన్ని నీ తప్ప మరెవరిలోనూ నేను చూడలేదు।

Verse 66

सो5भिजात्या च भवत्या च सख्यस्याचार्यकस्य च । सौहृदस्य च वीर्यस्य कुलीनत्वस्य माधव

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను— ఓ మాధవా! నీ ఉత్తమ కులజన్మ, నీ స్వగుణమహిమ, స్నేహం, ఆచార్యభావం, సౌహార్దం, వీర్యం, కులీనత్వం—ఇవన్నీ అనుసరించి, సత్యానుగుణమైన కార్యం చేయుము. ఈ గుణాలనే మా పట్ల కరుణా-రక్షణలకు సాధనముగా చేసుకొనుము.

Verse 67

सत्यस्य च महाबाहो अनुकम्पार्थमेव च । अनुरूप महेष्वास कर्म त्वं कर्तुमहसि

ఓ మహాబాహో, మహేష్వాసా! సత్యానుగుణంగా, కేవలం అనుకంపార్థమే నీవు తగిన కార్యం చేయవలెను.

Verse 68

सुयोधनो हि सहसा गतो द्रोणेन दंशित: । पूर्वमेवानुयातास्ते कौरवाणां महारथा:

ద్రోణుని ప్రేరణతో ఉత్సాహితుడైన సుయోధనుడు (దుర్యోధనుడు) అకస్మాత్తుగా బయలుదేరెను. కౌరవుల మహారథులు ముందుగానే అతని వెనుక సాగిరి.

Verse 69

सुमहान्‌ निनदश्चैव श्रूयते विजयं प्रति । स शैनेय जवेनाशु गन्तुमरहसि मानद

విజయదిశ నుండి మహానినాదం వినిపించుచున్నది. కనుక, ఓ మానద శైనేయా! నీవు వెంటనే వేగముగా అక్కడికి వెళ్లవలెను.

Verse 70

भीमसेनो वयं चैव संयत्ता: सहसैनिका: । द्रोणमावारयिष्यामो यदि त्वां प्रति यास्यति

భీమసేనుడు మరియు మేమందరం సైన్యముతో కూడి సంపూర్ణంగా సిద్ధమై ఉన్నాము. ద్రోణుడు నీ వెంబడి వస్తే, మేము అతనిని అడ్డగించెదము.

Verse 71

पश्य शैनेय सैन्यानि द्रवमाणानि संयुगे । महान्तं च रणे शब्द दीर्यमाणां च भारतीम्‌

చూడుము, ఓ శైనేయా! యుద్ధమధ్యంలో సేనలు పారిపోతున్నాయి. రణభూమి అంతటా మహా గర్జన వినిపిస్తోంది; భారత సేన వ్యూహం చీలి చిద్రమవుతోంది.

Verse 72

महामारुतवेगेन समुद्रमिव पर्वसु । धार्रराष्ट्रबलं तात विक्षिप्तं सव्यसाचिना

తాతా! పర్వత తీరాల వద్ద మహా గాలివేగంతో సముద్రం ఉప్పొంగినట్లే, సవ్యసాచి అర్జునుడు ధృతరాష్ట్రపుత్రుల సేనను కలవరపెట్టి చెదరగొట్టాడు.

Verse 73

रथैरविपरिधावद्धिममनुष्यैश्व हयैश्व ह । सैन्यं रज:समुद्धूतमेतत्‌ सम्परिवर्तते,इधर-उधर भागते हुए रथों, मनुष्यों और घोड़ोंके द्वारा उड़ी हुई धूलसे आच्छादित हुई यह सारी सेना चक्कर काट रही है

ఇటు అటు పరుగెత్తే రథాలు, మనుషులు, గుర్రాల వల్ల లేచిన ధూళితో కప్పబడిన ఈ సమస్త సేన కలవరంతో చుట్టూ తిరుగుతోంది.

Verse 74

संवृतः सिन्धुसौवीरैर्नखरप्रासयोधिभि: । अत्यन्तोपचितै: शूरै: फाल्गुन: परवीरहा

శత్రువీరులను సంహరించే ఫాల్గుణుడు అర్జునుడు, నఖరాయుధాలు మరియు ప్రాసాలతో యుద్ధం చేసే, అపారసంఖ్యలో కూడిన సింధు-సౌవీర శూరులచే చుట్టుముట్టబడ్డాడు.

Verse 75

नैतद्‌ बलमसंवार्य शक्‍्यो जेतुं जयद्रथः । एते हि सैन्धवस्यार्थे सर्वे संत्यक्तजीविता:,इस सेनाका निवारण किये बिना जयद्रथको जीतना असम्भव है। ये सभी सैनिक सिन्धुराजके लिये अपना जीवन न्यौछावर कर चुके हैं

ఈ అప్రతిహత బలాన్ని అడ్డుకోకపోతే జయద్రథుడిని జయించడం సాధ్యం కాదు. సింధురాజు కోసం వీరందరూ ప్రాణాలను త్యజించినవారే—మరణానికి సిద్ధసంకల్పులు.

Verse 76

शरशक्तिध्वजवरं हयनागसमाकुलम्‌ | पश्यैतद्‌ धार्तराष्ट्राणामनीकं सुदुरासदम्‌,बाण, शक्ति और ध्वजाओंसे सुशोभित तथा घोड़े और हाथियोंसे भरी हुई कौरवोंकी इस दुर्जय सेनाको देखो

బాణాలు, శక్తులు, ధ్వజాలతో శోభితమై, గుర్రాలు-ఏనుగులతో కిటకిటలాడుతున్న ధృతరాష్ట్రపుత్రుల ఈ దురాసదమైన సేనావ్యూహాన్ని చూడు.

Verse 77

शणु दुन्दुभिनिर्घोषं शडखशब्दां श्व पुष्कलान्‌ | सिंहनादरवांश्षैव रथनेमिस्वनांस्तथा

విను—దుందుభుల గంభీర ఘోష వినిపిస్తోంది; శంఖధ్వనులు విరివిగా గట్టిగా మోగుతున్నాయి; వీరుల సింహనాదాలు ఎగసిపడుతున్నాయి; రథచక్రాల ఘర్షణ-గర్జన కూడా వినబడుతోంది.

Verse 78

नागानां शृणु शब्दं च पत्तीनां च सहस्रश: । सादिनां द्रवतां चैव शूणु कम्पयतां महीम्‌

ఏనుగుల ఘీంకారాన్ని విను; వేలాది పాదసైనికుల కలకలాన్ని విను; అలాగే దూసుకొచ్చే అశ్వారోహుల గర్జనను విను—వారు భూమిని కంపింపజేస్తున్నారు.

Verse 79

पुरस्तात्‌ सैन्धवानीकं द्रोणानीकं च पृष्ठत: । बहुत्वाद्धि नरव्याप्र देवेन्द्रमपि पीडयेत्‌

నరవ్యాఘ్రా! ముందున సైంధవుని సేన, వెనుక ద్రోణుని సేన. సంఖ్యాబలంతో ఈ సమూహం దేవేంద్రుడైన ఇంద్రునికైనా బాధ కలిగించగలదు.

Verse 80

अपर्यन्ते बले मग्नो जह्मादपि च जीवितम्‌ | तस्मिंश्न निहते युद्धे कथं जीवेत मादृूश:

ఈ అంతులేని సేనలో మునిగి నేను జీవితం పట్ల ఆశను కూడా వదిలేశాను. అతడు ఈ యుద్ధంలో హతుడైతే, నావంటి వాడు ఎలా జీవించగలడు?

Verse 81

श्यामो युवा गुडाकेशो दर्शनीयश्व पाण्डव:

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—అర్జునుడు శ్యామవర్ణుడైన యువ గూడాకేశుడు; పాండవులలో అతి దర్శనీయుడు, నిద్రను జయించినవాడు. అతడు వేగంగా అస్త్రాలను ప్రయోగించి, విచిత్రమైన యుక్తులతో యుద్ధం చేస్తాడు. తాతా! ఆ మహాబాహు వీరుడు సూర్యోదయ వేళ ఒంటరిగా కౌరవ సేనలో ప్రవేశించాడు; ఇప్పుడు దినం క్రమంగా గడిచిపోతోంది.

Verse 82

लघ्वस्त्रश्नित्रयोधी च प्रविष्टस्तात भारतीम्‌ । सूर्योदये महाबाहुर्दिवसश्लातिवर्तते

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—తాతా! ఆ మహాబాహు వీరుడు అస్త్రాలను వేగంగా ప్రయోగించడంలో దక్షుడు, నానావిధ యుద్ధరీతుల్లో నిపుణుడు. అతడు సూర్యోదయ వేళ కౌరవ సేనలో ప్రవేశించాడు; ఇప్పుడు దినం క్రమంగా గడిచిపోతోంది.

Verse 83

तन्न जानामि वार्ष्णेय यदि जीवति वा न वा । कुरूणां चापि तत्‌ सैन्यं सागरप्रतिमं महत्‌

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—వార్ష్ణేయా! ఈ వేళ అర్జునుడు జీవించి ఉన్నాడో లేదో నాకు తెలియదు. కురువుల సేన సముద్రంలా విస్తారమైనది; మహాయుద్ధంలో దాని ఉద్ధృతి దేవతలకైనా అసహ్యమే. అటువంటి కౌరవ సేనలో మహాబాహు అర్జునుడు ఒంటరిగా ప్రవేశించాడు.

Verse 84

एक एव च बीभत्सु: प्रविष्टस्तात भारतीम्‌ । अविषह्ाां महाबाहु: सुरैरपि महाहवे

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—తాతా! బీభత్సుడు (అర్జునుడు) ఒంటరిగా కౌరవ సేనలో ప్రవేశించాడు. మహాయుద్ధంలో ఆ మహాబాహు దేవతలకైనా అసహ్యమైనవాడు. అయినా, వార్ష్ణేయా! ఈ వేళ అతడు జీవించి ఉన్నాడో లేదో నాకు తెలియదు; కౌరవ సేన సముద్రంలా విస్తారమైనది.

Verse 85

न हि मे वर्तते बुद्धिरद्य युद्धे कथंचन । दोणो<5पि रभसो युद्धे मम पीडयते बलम्‌

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—ఈ రోజు నా బుద్ధి ఏ విధంగానూ యుద్ధంలో నిలవడం లేదు. ద్రోణాచార్యుడు కూడా సమరంలో ఉగ్రవేగంతో దాడి చేసి నా బలాన్ని నలిపేస్తున్నాడు.

Verse 86

प्रत्यक्ष ते महाबाहो यथासौ चरति द्विज: । युगपच्च समेतानां कार्याणां त्वं विचक्षण:

మహాబాహో! విప్రవరుడైన ద్రోణాచార్యుడు ఎలా ప్రవర్తిస్తున్నాడో అది నీ కళ్లముందే ఉంది. ఒకేసారి సమీపించిన అనేక కార్యాలలో ఏది చేయవలసినదో నిర్ణయించడంలో నీవు విచక్షణగలవాడవు.

Verse 87

महार्थ लघुसंयुक्त कर्तुमहसि मानद । तस्य मे सर्वकार्येषु कार्यमेतन्‍्मतं महत्‌

మానదా! మహత్తరార్థాన్ని సంక్షిప్తతతో కలిపి నీవు దానిని రూపుదిద్దవలసినవాడవు. నా దృష్టిలో సమస్త కార్యాలలో ఇదే అత్యంత భారమైన, అత్యవసరమైన కార్యం—ఇదే నా దృఢమతం.

Verse 88

नाहं शोचामि दाशाहं गोप्तारं जगत: पतिम्‌

తాతా! దాశార్హనందనుడైన శ్రీకృష్ణుని గురించి నేను శోకించను; ఆయన సమస్త జగత్తుకు రక్షకుడూ, స్వామీ. మరి ధృతరాష్ట్రపుత్రుల ఈ అత్యంత దుర్బల సేన గురించి భయం గానీ శోకం గానీ ఎందుకు?

Verse 89

स हि शक्तो रणे तात त्रींललोकानपि संगतान्‌ । विजेतुं पुरुषव्याप्र: सत्यमेतद्‌ ब्रवीमि ते

తాతా! ఆ పురుషవ్యాఘ్రుడు యుద్ధంలో సమర్థుడు—మూడు లోకాలు కూడి వచ్చినా వాటినీ జయించగలడు. ఇది నేను నీకు సత్యంగా చెబుతున్నాను.

Verse 90

अर्जुनस्त्वेष वा्ष्णेय पीडितो बहुभिययुधि

హే వాష్ణేయ! ఈ అర్జునుడు యుద్ధంలో అనేక శత్రువుల చేత పీడింపబడి తీవ్రంగా నలుగుతున్నాడు.

Verse 91

तस्य त्वं पदवीं गच्छ गच्छेयुस्त्वाद्शा यथा

నీవు అతని మార్గాన్నే అనుసరించు—అతడు నిర్దేశించిన పథంలో నడుచు—అప్పుడు నీ వంటి వారు యథావిధిగా సాగగలరు.

Verse 92

रणे वृष्णिप्रवीराणां द्वावेवातिरथौ स्मृती

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—“యుద్ధంలో వృష్ణివంశపు అగ్రవీరులలో నిజమైన అతిరథులుగా ఇద్దరే ప్రసిద్ధులు.”

Verse 93

अस्त्रे नारायणसम: संकर्षणसमो बले

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—“అస్త్రప్రయోగంలో అతడు నారాయణునితో సమానం; బలంలో సంకర్షణునితో సమానం.”

Verse 94

भीष्मद्रोणावतिक्रम्य सर्वयुद्धविशारदम्‌

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—“భీష్మద్రోణులను కూడా అధిగమించి—సర్వ యుద్ధవిధానాలలో నిపుణుడైన—…”

Verse 95

त्वामेव पुरुषव्याप्रं लोके सन्त: प्रचक्षते । इस जगत्‌में भीष्म और द्रोणके बाद तुझ पुरुषसिंह सात्यकिको ही श्रेष्ठ पुरुष सम्पूर्ण युद्धकलामें निपुण बताते हैं ।।

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—“లోకంలోని సత్పురుషులు, వివేకులు, నిన్నే సామర్థ్యవంతులలో శ్రేష్ఠుడైన పురుషసింహమని ప్రకటిస్తారు. సజ్జనుల సమాగమాలలో నీ గుణాలు ఎల్లప్పుడూ అపూర్వమని పలుకుతారు. వారు అంటారు—సాత్యకి దేవులు, అసురులు, గంధర్వులు, కిన్నరులు, మహోరగులతో కూడిన శత్రుసమూహాలతోనూ యుద్ధం చేసి గెలవగలడు; ఒంటరిగా సర్వజగత్తుతోనే పోరాడగలడు. ఓ మాధవ, లోకమంతా చెబుతోంది—సాత్యకికి ఈ లోకంలో అసాధ్యం ఏదీ లేదు. అందువల్ల అందరి—మరియు నా, అర్జునుని—నీపై ఉన్న ఉన్నతాభిమానాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని, నేను అడిగినదే చేయి. ముందరి సంకల్పం నుండి తొలగిపోకు; ప్రాణమోహాన్ని విడిచి, సమరరంగంలో నిర్భయుడిలా స్థిరంగా సంచరించు.”

Verse 96

तत्‌ त्वां यदभिवक्ष्यामि तत्‌ कुरुष्व महाबल । सम्भावना हि लोकस्य मम पार्थस्य चोभयो:

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—ఓ మహాబలుడా, నేను చెప్పబోయేదే నీవు చేయి. ప్రజలు నిన్ను గొప్పగా గౌరవిస్తారు; నేను మరియు పార్థుడు (అర్జునుడు) ఇద్దరం కూడా నీపై సమానమైన గౌరవభావం కలిగి ఉన్నాం. కాబట్టి నేను చెప్పినదే నెరవేర్చు.

Verse 97

नान्यथा तां महाबाहो सम्प्रकर्तुमिहाहसि । परित्यज्य प्रियान्‌ प्राणान्‌ रणे चर विभीतवत्‌

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—ఓ మహాబాహో, ఈ విషయంలో ఇక్కడ నీవు వేరేలా ప్రవర్తించకూడదు. ప్రాణాలపై ఉన్న మమకారాన్ని విడిచి, యుద్ధంలో భయంలేనివాడిలా సంచరించు.

Verse 98

न हि शैनेय दाशार्हा रणे रक्षन्ति जीवितम्‌ । अयुद्धमनवस्थानं संग्रामे च पलायनम्‌

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—ఓ శైనేయా, దాశార్హులు యుద్ధంలో జీవితం కాపాడుకోవడం కోసం ఇలా చేయరు—యుద్ధం చేయకపోవడం, స్థిరంగా నిలబడకపోవడం, సంగ్రామం నుంచి పారిపోవడం.

Verse 99

भीरूणामसतां मार्गो नैष दाशार्हसेवित: । शैनेय! दशार्हकुलके वीर पुरुष रणक्षेत्रमें अपने प्राण बचानेकी चेष्टा नहीं करते हैं। युद्धसे मुँह मोड़ना, युद्धस्थलमें डटे न रहना और संग्रामभूमिमें पीठ दिखाकर भागना यह कायरों और अधम पुरुषोंका मार्ग है। दशाकुलके वीर पुरुष इससे दूर रहते हैं || ९८ ई ।।

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—ఇది భీరువులూ నీచులూ నడిచే మార్గం; దాశార్హులు దీనిని అనుసరించరు. ఓ శైనేయా, దాశార్హ వంశ వీరులు రణరంగంలో ప్రాణాలు కాపాడుకోవాలని తపించరు. యుద్ధానికి ముఖం తిప్పడం, యుద్ధస్థలంలో స్థిరంగా నిలబడకపోవడం, వెన్ను చూపించి పారిపోవడం—ఇది భీరుల మార్గం; దాశార్హ వీరులు దానిని దూరంగా ఉంచుతారు.

Verse 100

कारणद्वयमेतद्धि जानंस्त्वामहमब्रुवम्‌

ఈ రెండు కారణాలు తెలిసే నేను నీతో ఇలా చెప్పాను.

Verse 101

वासुदेवमतं चैव मम चैवार्जुनस्य च

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—“నిజంగా ఇదే వాసుదేవుని అభిప్రాయం; అలాగే నా మరియు అర్జునుని అభిప్రాయమూ ఇదే.”

Verse 102

एतद्‌ वचनमाज्ञाय मम सत्यपराक्रम

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—“ఓ సత్యపరాక్రమా! నా ఈ మాటలను గ్రహించి…”

Verse 103

प्रविश्य च यथान्यायं संगम्य च महारथै: । यथार्हमात्मन: कर्म रणे सात्वत दर्शय,सात्वत! इसमें प्रवेश करके यथायोग्य सब महारथियोंसे मिलकर युद्धमें अपने अनुरूप पराक्रम दिखाओ

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—“ఓ సాత్వతా! విధి ప్రకారం యుద్ధంలో ప్రవేశించు; మహారథులతో యథావిధిగా కలసి, రణంలో నీ స్థితికి తగిన కార్యమూ పరాక్రమమూ ప్రదర్శించు.”

Verse 109

इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें अलग्बुषवधविषयक एक सौ नवाँ अध्याय पूरा हुआ

సంజయుడు అన్నాడు—“ఇట్లు శ్రీమహాభారత ద్రోణపర్వంలో, జయద్రథవధపర్వాంతర్గతంగా, అలంబుషవధ విషయక నూట తొమ్మిదవ అధ్యాయం ముగిసింది.”

Verse 110

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि युधिष्ठिरवाक्ये दशाधिकशततमोड<ध्याय:

ఇట్లు శ్రీమహాభారత ద్రోణపర్వంలో, జయద్రథవధపర్వాంతర్గతంగా, యుధిష్ఠిరవాక్య ప్రసంగంలో నూట పన్నెండవ అధ్యాయం ముగిసింది.

Verse 146

अभिद्रवत गच्छध्वं सात्यकिर्यत्र युध्यते । 'योद्धाओ! जैसे राहु सूर्यको ग्रस लेता है

సంజయుడు అన్నాడు—“దూసుకెళ్లండి; సాత్యకి యుద్ధం చేస్తున్న చోటికి వెంటనే చేరండి. రాహువు సూర్యుణ్ని గ్రసించినట్లే, వృష్ణివంశంలో అగ్రవీరుడు, సత్యపరాక్రముడైన సాత్యకి, మహాబలుడు ద్రోణాచార్యుని చేతుల్లో కాలముఖంలోకి దూకబోతున్నట్టుగా కనిపిస్తున్నాడు. కాబట్టి పరుగెత్తి, యుద్ధం ఉద్ధృతంగా ఉన్న ఆ స్థలంలోనే అతనిని చేరండి.”

Verse 803

सर्वथाहमनुप्राप्त: सुकृच्छ त्वयि जीवति । इस अनन्त सैन्यसमुद्रमें डूबकर अर्जुन अपने प्राणोंका भी परित्याग कर देगा। युद्धमें उसके मारे जानेपर मेरे-जैसा मनुष्य कैसे जीवित रह सकता है? युयुधान! तुम्हारे जीते-जी मैं सब प्रकारसे बड़े भारी संकटमें पड़ गया हूँ

“యుయుధానా! నీవు బ్రతికుండగానే నేను అన్ని విధాలా ఘోర సంకటంలో పడ్డాను. ఈ అనంత సైన్యసముద్రంలో మునిగి అర్జునుడు ప్రాణాలనూ విడిచిపెట్టవచ్చు. యుద్ధంలో అతడు హతుడైతే నా వంటి వాడు ఎలా జీవించగలడు?”

Verse 873

अर्जुनस्य परित्राणं कर्तव्यमिति संयुगे । मानद! सबसे महान्‌ प्रयोजनको तुम्हें शीघ्रतापूर्वक सम्पन्न करना चाहिये। मुझे तो सब कार्योमें सबसे महान्‌ कार्य यही जान पड़ता है कि युद्धस्थलमें अर्जुनकी रक्षा की जाय

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—“యుద్ధమధ్యంలో అర్జునుని రక్షణ తప్పనిసరి. ఓ మానదా! నీవు అత్యున్నత అవసరాన్ని త్వరగా నెరవేర్చాలి. నాకు అన్ని కర్తవ్యాలలో అత్యుత్తమ కర్తవ్యం ఇదే అనిపిస్తోంది—రణభూమిలో అర్జునుని కాపాడటం.”

Verse 896

कि पुनर्धात॑राष्ट्रस्य बलमेतत्‌ सुदुर्बलम्‌ । तात! मैं दशार्हनन्दन भगवान्‌ श्रीकृष्णके लिये शोक नहीं करता। वे तो सम्पूर्ण जगत्‌के संरक्षक और स्वामी हैं। युद्धस्थलमें तीनों लोक संघटित होकर आ जायाँ तो भी वे पुरुषसिंह श्रीकृष्ण उन सबको परास्त कर सकते हैं

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—“అయితే ధృతరాష్ట్రపక్ష బలం ఏమాత్రం? అది అత్యంత బలహీనమే. తాతా! దశార్హనందనుడైన భగవాన్ శ్రీకృష్ణుని గురించి నేను శోకించను. ఆయన సమస్త జగత్తుకు రక్షకుడూ స్వామీ. మూడు లోకాలు ఏకమై యుద్ధభూమిపై దూసుకొచ్చినా, పురుషసింహుడైన శ్రీకృష్ణుడు వారందరినీ ఓడించగలడు—ఇది నీకు నేను సత్యంగా చెబుతున్నాను. అప్పుడు దుర్యోధనుని ఈ అత్యంత బలహీన సేనను జయించడం ఆయనకు ఏ గొప్ప విషయం?”

Verse 913

तादृशस्येदृशे काले मादृशेनाभिनोदित:ः । अतः तुम मेरे-जैसे मनुष्यसे प्रेरित हो ऐसे संकटके समय अर्जुन-जैसे प्रिय सखाके पथका अनुसरण करो, जैसा कि तुम्हारे-जैसे वीर पुरुष किया करते हैं

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—“ఇలాంటి పరిస్థితిలో, ఇలాంటి సంకటకాలంలో, నా వంటి వాడి ప్రోత్సాహంతో నీవు ముందుకు నడుస్తున్నావు. కాబట్టి నా వంటి వాడు ప్రేరేపించినా, ఈ ప్రమాద ఘడియలో అర్జునుని వంటి ప్రియసఖుని మార్గాన్నే అనుసరించు—నీ వంటి వీరులు చేసే విధంగా.”

Verse 923

प्रद्मुम्नश्च महाबाहुस्त्वं च सात्वत विश्रुतः । सात्वत! वृष्णिवंशी प्रमुख वीरोंमें रणक्षेत्रके लिये दो ही व्यक्ति अतिरथी माने गये हैं-- एक तो महाबाह प्रद्युम्न और दूसरे सुविख्यात वीर तुम

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను— మహాబాహు ప్రద్యుమ్నుడు మరియు నీవు కూడా, సాత్వతులలో ప్రసిద్ధుడవు— ఓ సాత్వతా, వృష్ణివంశ-ప్రవరా! ప్రధాన వీరులలో యుద్ధరంగానికి తగిన అతిరథులుగా కేవలం ఇద్దరే గణింపబడుతున్నారు— ఒకడు మహాబాహు ప్రద్యుమ్నుడు, మరొకడు నీవు, ఖ్యాతిగాంచిన యోధుడు।

Verse 933

वीरतायां नरव्यात्र धनंजयसमो हासि । नरव्याप्र! तुम अस्त्रविद्याके ज्ञानमें भगवान्‌ श्रीकृष्णके समान, बलमें बलरामजीके तुल्य और वीरतामें धनंजयके समान हो

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను— ఓ నరవ్యాఘ్రా! వీరత్వంలో నీవు ధనంజయునితో సమానుడు. ఓ నరశ్రేష్ఠా! అస్త్రవిద్యా జ్ఞానంలో నీవు భగవాన్ శ్రీకృష్ణునితో సముడు; బలంలో బలరామునితో తుల్యుడు; శౌర్యంలో ధనంజయునితో సమానుడు।

Verse 996

वासुदेवो गुरुश्नापि तव पार्थस्य धीमत: । तात! शिनिप्रवर! धर्मात्मा अर्जुन तुम्हारा गुरु है तथा भगवान्‌ श्रीकृष्ण तुम्हारे और बुद्धिमान अर्जुनके भी गुरु हैं

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను— వాసుదేవుడు (భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు) నీకూ, బుద్ధిమంతుడైన పార్థుడికీ (అర్జునుడికీ) పూజ్య గురువు. ఓ తాత, శినివంశ-ప్రవరా! ధర్మాత్ముడైన అర్జునుడు నీ గురువు; భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు మీ ఇద్దరికీ గురువే.

Verse 1006

मावमंस्था वचो महां गुरुस्तव गुरोह[हम्‌ । इन दोनों कारणोंको जानकर मैं तुमसे इस कार्यके लिये कह रहा हूँ। तुम मेरी बातकी अवहेलना न करो; क्‍योंकि मैं तुम्हारे गुरुका भी गुरु हूँ

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను— నా మాటలను తృణీకరించకు. నేను మహా జ్యేష్ఠుడను— నీ గురువుకూ గురువును. ఈ రెండు కారణాలు తెలిసికొని ఈ కార్యార్థం నిన్ను ఆజ్ఞాపిస్తున్నాను. నా మాటను నిర్లక్ష్యం చేయకు; ఎందుకంటే నేను నీ గురువుకూ గురువును.

Verse 1013

सत्यमेतन्मयोक्तं ते याहि यत्र धनंजय: । तुम्हारा वहाँ जाना भगवान्‌ श्रीकृष्णको, मुझको तथा अर्जुनको भी प्रिय है। यह मैंने तुमसे सच्ची बात कही है। अत: जहाँ अर्जुन है, वहाँ जाओ

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను— నేను నీతో చెప్పింది సత్యమే. ధనంజయుడు (అర్జునుడు) ఉన్న చోటికి వెళ్లు. నీ అక్కడికి వెళ్లడం భగవాన్ శ్రీకృష్ణునికీ, నాకూ, అర్జునునికీ కూడా ప్రియమే. నేను నీతో నిజమే చెప్పాను; కనుక అర్జునుడు ఉన్న చోటికే వెళ్లు.

Verse 1026

प्रविशैतद्‌ बल॑ तात धार्तराष्ट्रस्थ दुर्मते: । सत्यपराक्रमी वत्स! तुम मेरी इस बातको मानकर दुर्बुद्धि दुर्योधनकी इस सेनामें प्रवेश करो

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—తాతా! ఈ బలంలో ప్రవేశించు—ధృతరాష్ట్రపుత్రుల పక్షాన నిలిచిన ఆ దుర్మతి సేనలో. సత్యపరాక్రమి వత్సా! నా మాటను స్వీకరించి దుర్బుద్ధి దుర్యోధనుని ఈ సేనలోకి చొచ్చుకుపో।

Verse 9063

प्रजह्मयात्‌ समरे प्राणांस्तस्माद्‌ विन्दामि कश्मलम्‌ | परंतु वार्ष्णेय! यह अर्जुन तो युद्धस्थलमें बहुसंख्यक सैनिकोंद्वारा पीड़ित होनेपर समरांगणमें अपने प्राणोंका परित्याग कर देगा। इसीलिये मैं शोक और दु:खमें डूबा जा रहा हूँ

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—అతడు యుద్ధంలో ప్రాణాలు విడిచితే నేను ఘోర విషాదంలో మునిగిపోతాను. కానీ వార్ష్ణేయా! ఈ అర్జునుడు యుద్ధభూమిలో అనేక సైనికుల చేత బాధింపబడితే రణాంగణంలోనే తన ప్రాణాలను త్యజిస్తాడు; అందుకే నేను శోకదుఃఖాలలో మునిగిపోతున్నాను।