Shloka 26
द्रोणपर्व (अध्याय १) — भीष्मनिधनानन्तरं धृतराष्ट्रस्य शोकः, सेनायाः स्थितिः, कर्णस्मरणं च
Droṇa Parva, Chapter 1: Dhṛtarāṣṭra’s grief after Bhīṣma’s fall and the army’s reorientation toward Karṇa
विपन्नसस्थेव मही वाक् चैवासंस्कृता तथा । आसुरीव यथा सेना निगृहीते नृूपे बलौ,भरतशिरोमणि भीष्मके धराशायी हो जानेपर कौरव-सेना नक्षत्ररहित आकाश, वायुशून्य अन्तरिक्ष, नष्ट हुई खेतीवाली भूमि, असंस्कृत वाणी तथा राजा बलिके बाँध लिये जानेपर नायकविहीन हुई असुरोंकी सेनाके समान उद्विग्न, असमर्थ और श्रीहीन हो गयी
sañjaya uvāca | vipannasasyā iva mahī vāk caivāsaṃskṛtā tathā | āsurīva yathā senā nigṛhīte nṛpe balau ||
సంజయుడు పలికెను—భరతశిరోమణి భీష్ముడు భూమిపై పడగానే కౌరవసేన కలతచెంది, శక్తిహీనమై, శ్రీహీనమైంది; పంట నశించిన భూమివలె, సంస్కారరహిత వాక్యంవలె, రాజు బలి వశపరచబడినప్పుడు నాయకరహిత అసురసేనవలె।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how the fall of a righteous, stabilizing leader causes immediate moral and strategic collapse: splendor (śrī), confidence, and coherence vanish, just as fertility, refined speech, or an army’s order fail when their sustaining principle is lost.
After Bhīṣma has fallen in battle, Sañjaya reports that the Kaurava forces become shaken and ineffective. He conveys their disarray through a chain of similes—ruined farmland, unrefined speech, and the Asuras’ army when King Bali is subdued.