Shloka 40
भीष्मस्य मध्याह्नयुद्धवर्णनम् / Mid-day Battle Description: Bhīṣma Engaged by the Pāñcālas
Devanagari script
असिं चिक्षेप समरे सौभद्रस्य महात्मन: । आरुरोह रथं चैव हार्दिक्यस्य महाबल:,यशस्वी सुभद्राकुमार अभिमन्युसे पीड़ित एवं रथहीन होकर राजा अम्बष्ठ अपने रथसे कूद पड़े और महामना सुभद्राकुमारपर उन्होंने रणक्षेत्रमें तलवार चलायी। फिर वे महाबली नरेश कृतवर्माके रथपर जा बैठे
Translation
ఆ మహాబలుడు సమరంలో మహాత్మ సౌభద్రుడు (అభిమన్యుడు) పై తన ఖడ్గాన్ని విసిరి, తరువాత హార్దిక్యుడు (కృతవర్మ) రథాన్ని ఎక్కాడు.
Word by Word
असिम्sword
असिम्:
Karma
TypeNoun
Rootअसि
FormMasculine, Accusative, Singular
चिक्षेपthrew / hurled
चिक्षेप:
Karta
TypeVerb
Rootक्षिप्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
समरेin battle
समरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमर
FormMasculine, Locative, Singular
सौभद्रस्यof/against Saubhadra (Abhimanyu)
सौभद्रस्य:
Sampradana
TypeNoun
Rootसौभद्र
FormMasculine, Genitive, Singular
महात्मनःof the great-souled
महात्मनः:
Sampradana
TypeAdjective
Rootमहात्मन्
FormMasculine, Genitive, Singular
आरुरोहmounted / climbed
आरुरोह:
Karta
TypeVerb
Rootरुह्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
रथम्chariot
रथम्:
Karma
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एवindeed / just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
हार्दिक्यस्यof Hārdikya (Kṛtavarman)
हार्दिक्यस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootहार्दिक्य
FormMasculine, Genitive, Singular
महाबलःmighty-armed / very strong
महाबलः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहाबल
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes