Shloka 25
Droṇa–Arjuna Yuddha; Trigarta-Āvaraṇa; Bhīmasena Gajānīka-bheda
Droṇa and Arjuna Engage; Trigarta Containment; Bhīma Breaks the Elephant Corps
ततः: समभवद् युद्ध घोररूपं भयानकम् | पाण्डूनां भगदत्तेन यमराष्ट्रविवर्धनम्,कथयामास दुर्धर्षो विनि:श्वस्य पुनः पुनः । संजय कहते हैं--महाराज! शत्रुओंको संताप देनेवाला राजा दुर्योधन उस महान् युद्धमें एक राक्षसके द्वारा प्राप्त हुई अपनी पराजयको नहीं सह सका। उसने गंगानन्दन भीष्मजीके पास जाकर उन्हें विनीतभावसे प्रणाम करनेके पश्चात् सारा वृत्तान्त यथावत् रूपसे कह सुनाया। उस दुर्धर्ष वीरने बारंबार लम्बी साँस खींचकर घटोत्कचकी विजय और अपनी पराजयकी कथा कही भगदत्तने भी सुप्रतीक नामक हाथीपर आरूढ़ होकर उनपर धावा किया। फिर तो पाण्डवोंका भगदत्तके साथ घोर एवं भयानक युद्ध होने लगा, जो यमराजके राष्ट्रकी वृद्धि करनेवाला था
tataḥ samabhavad yuddhaṃ ghorarūpaṃ bhayānakam | pāṇḍūnāṃ bhagadattena yamarāṣṭravivardhanam ||
అనంతరం పాండవులకును భగదత్తునకును మధ్య ఘోరరూపముగల, భయంకరమైన యుద్ధము సంభవించెను—అది యమరాజ్యమును విస్తరింపజేయునది. ఆ దుర్ధర్ష వీరుడు మళ్లీ మళ్లీ దీర్ఘ నిశ్వాసములు విడుచుచు ఈ వృత్తాంతమును చెప్పెను; ఆ సంగ్రామంలో అనేకులు పతనమై, రణహింస ఎంత ఉగ్రంగా పెరిగిందో అలా స్పష్టమైంది.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the moral gravity of war: when conflict becomes “yamarāṣṭra-vivardhana” (an increaser of Death’s realm), it highlights how unchecked hostility and pride turn battle into mass destruction, pressing the listener to reflect on dharma, restraint, and the cost of violence.
Sañjaya reports that a dreadful, fearsome battle erupts between the Pāṇḍavas and King Bhagadatta, described as so lethal that it effectively increases Yama’s domain—i.e., many warriors are slain.