Shloka 15
भीष्मपर्व — अध्याय ९६: सौभद्रस्य आक्रमणम्, अलम्बुसस्य प्रतिविधानम्
Abhimanyu’s assault; Alambusa’s counter-engagement
अनूपाधिपतिश्वैव नील: स्वबलमास्थित: । महता रथवंशेन हैडिम्बं पर्यवारयन्,राजन! जैसे पूर्णिमाको समुद्र बड़े वेगसे बढ़ता है, उसी प्रकार भीमसेन अत्यन्त वेगसे आगे बढ़े। उनके पीछे सत्यधृति, रणदुर्मद सौचित्ति, श्रेणिमानू, वसुदान, काशिराजके पुत्र अभिभू, अभिमन्यु आदि योद्धा, द्रौपदीके पाँचों महारथी पुत्र, पराक्रमी क्षत्रदेव, क्षत्रधर्मा, अनूपदेशके राजा नील, जिन्हें अपने बलका पूरा भरोसा था--इन सब वीरोंने विशाल रथसेनाके साथ हिडिम्बाकुमार घटोत्कचको सब ओरसे घेर लिया
sañjaya uvāca |
anūpādhipatiś caiva nīlaḥ svabalam āsthitaḥ |
mahatā rathavaṁśena haiḍimbaṁ paryavārayan ||
సంజయుడు చెప్పెను—అనూపదేశాధిపతి నీలుడు, తన బలముపై సంపూర్ణ విశ్వాసముంచి, మహత్తర రథసమూహంతో హైడింబుడు (ఘటోత్కచుడు)ను నాలుగు వైపులా చుట్టుముట్టెను.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores kṣātra-dharma in practice: disciplined, collective effort and strategic coordination in battle. Confidence (svabala-āśraya) is presented as a motivating force, but it is expressed through organized action—surrounding a powerful adversary rather than relying on isolated heroics.
Sañjaya reports that Nīla, the ruler of Anūpa, along with a large chariot contingent, encircles Ghaṭotkaca (called Haiḍimba) from all sides, indicating a concentrated attempt to contain or neutralize Bhīma’s formidable ally.