Shloka 28

भीष्मरक्षण-उद्योगः, शिखण्डि-विवर्जनं, सर्वतोभद्र-व्यूहः

Protection of Bhīṣma, Exemption of Śikhaṇḍin, and the Sarvatobhadra Array

Devanagari script

ततः: समभवद्‌ युद्ध तुमुलं लोमहर्षणम्‌ । राक्षसानां च मुख्यस्य दुर्योधनबलस्य च,तदनन्तर राक्षसशिरोमणि घटोत्कच तथा दुर्योधनकी सेनामें रोमांचकारी एवं भयंकर युद्ध होने लगा

Transliteration

tataḥ samabhavad yuddhaṁ tumulaṁ lomaharṣaṇam | rākṣasānāṁ ca mukhyasya duryodhana-balasya ca ||

Translation

సంజయుడు అన్నాడు—ఆ తరువాత రాక్షసశ్రేష్ఠుడు ఘటోత్కచుడు మరియు దుర్యోధనుని సేన మధ్య రోమాంచకరమైన, భయంకరమైన ఘోర యుద్ధం చెలరేగింది.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
• Form: अव्यय

• समभवत्: arose, happened
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन

• युद्धम्: battle
• युद्धम्: Karta
• Type: Noun
• Root: युद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तुमुलम्: tumultuous, uproarious
• Type: Adjective
• Root: तुमुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• लोमहर्षणम्: hair-raising, thrilling
• Type: Adjective
• Root: लोमहर्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• राक्षसानाम्: of the Rakshasas
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय

• मुख्यस्य: of the chief (one)
• Type: Adjective
• Root: मुख्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• दुर्योधनबलस्य: of Duryodhana's army/force
• Type: Noun
• Root: दुर्योधनबल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Rākṣasa chief (Ghaṭotkaca, implied by context)
• Duryodhana
• Duryodhana’s army

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse underscores the escalating, uncontrollable nature of war: once unleashed, it grows into a terrifying force that overwhelms armies and minds alike. Ethically, it hints at the tragic momentum of conflict—where fear, fury, and spectacle can eclipse discernment and restraint.

What is happening in the narrative?

Sañjaya reports that a fierce, uproar-filled battle erupts between the chief of the Rākṣasas (contextually, Ghaṭotkaca) and Duryodhana’s forces, marking a dramatic intensification of the fighting.