Shloka 56

भीष्मशिबिरगमनम् — Duryodhana’s Visit to Bhīṣma’s Camp and the Command Appeal

Devanagari script

तमापततन्तं सम्प्रेक्ष्य राक्षस: सुमहाबल: । त्वरमाणस्ततो मायां प्रयोक्तुमुपचक्रमे,इरावानको आते देख उस महाबली राक्षसने शीघ्रतापूर्वक मायाका प्रयोग आरम्भ किया

Transliteration

tam āpatatantaṁ samprekṣya rākṣasaḥ sumahābalaḥ | tvaramāṇas tato māyāṁ prayoktum upacakrame ||

Translation

అతడు దూసుకొస్తున్నదాన్ని చూసి, అత్యంత మహాబలుడైన ఆ రాక్షసుడు వెంటనే మాయను ప్రయోగించటం ప్రారంభించాడు.

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• आपतन्तम्: rushing/falling upon (approaching rapidly)
• आपतन्तम्: Karma
• Type: Participle
• Root: आ-√पत्
• Form: Masculine, Accusative, Singular, Present active (शतृ)

• सम्प्रेक्ष्य: having seen
• Type: Gerund
• Root: सम्-प्र-√ईक्ष्
• Form: Absolutive (क्त्वा-प्रत्यय)

• राक्षसः: the demon (rakshasa)
• राक्षसः: Karta
• Type: Noun
• Root: राक्षस
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• सुमहाबलः: very mighty/possessing great strength
• सुमहाबलः: Karta
• Type: Adjective
• Root: सुमहाबल
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• त्वरमाणः: hastening
• त्वरमाणः: Karta
• Type: Participle
• Root: √त्वर्
• Form: Masculine, Nominative, Singular, Present middle (शानच्)

• ततः: then/thereupon
• Type: Indeclinable
• Root: ततः

• मायाम्: illusion/magic
• मायाम्: Karma
• Type: Noun
• Root: माया
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• प्रयोक्तुम्: to employ/use
• Type: Verb
• Root: प्र-√युज्
• Form: Infinitive (तुमुन्)

• उपचक्रमे: began/undertook
• Type: Verb
• Root: उप-√क्रम्
• Form: Perfect (लिट्), Third, Singular, Atmanepada

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• a rākṣasa (unnamed in this verse)
• Irāvān (implied by the accompanying Hindi gloss)