Shloka 37
अध्याय ८८ — घटोत्कच-दुर्योधनयुद्धवर्णनम्
Ghaṭotkaca–Duryodhana Engagement
अफक्रान्तास्तुमुले सम्प्रमर्दे सुदारुणे भारत मोहनीये । अमूढचेतास्त्वथ चित्रसेनो महागदामापतत्तीं निरीक्ष्य,यमदण्डके समान भयंकर उस गदाको उठी हुई देख समस्त कौरव आपके पुत्रको वहीं छोड़कर गदाके उग्र आघातसे बचनेके लिये चारों ओर भाग गये। भारत! मोहमें डालनेवाले उस अत्यन्त दारुण एवं भयंकर जनसंहारमें उस महागदाको आती देख केवल चित्रसेनका चित्त किंकर्तव्यविमूढ़ नहीं हुआ था
sañjaya uvāca |
afakrāntās tumule sampramarde sudāruṇe bhārata mohanīye |
amūḍhacetas tv atha citraseno mahāgadām āpatattīṃ nirīkṣya ||
సంజయుడు పలికెను—భారతులను మోహింపజేసే ఆ ఘోర, తుముల, అత్యంత దారుణ సంగ్రామంలో, యమదండంలా భయంకరమైన మహాగద దూసుకొస్తున్నదని చూచి కౌరవులందరూ నీ కుమారుని అక్కడే వదిలి, దాని ఉగ్రాఘాతాన్ని తప్పించుకోవడానికి అన్ని దిశలకూ చెదిరిపోయారు. ఆ దూసుకొచ్చే మహాగదను చూచినా చిత్రసేనుని మనస్సు మాత్రమే మోహంలో పడలేదు.
संजय उवाच
Educational Q&A
In the chaos of war, most minds succumb to fear and confusion, leading to abandonment and disorder; steadiness of mind (amūḍhacetas) becomes a mark of true martial composure and ethical agency, because clear perception is the prerequisite for responsible action even amid violence.
During a brutal melee, a terrifying great mace surges forward like Yama’s staff. The Kaurava fighters panic and scatter, leaving Dhṛtarāṣṭra’s son behind, while Citrasena alone remains unbewildered at the sight of the incoming weapon.