Shloka 59
भीष्म-युधिष्ठिर-संमर्दः
Bhīṣma’s Pressure on Yudhiṣṭhira; Śikhaṇḍī’s Approach; Evening Withdrawal
तेषां सुतुमुलं युद्ध व्यतिषक्तरथद्धिपम् । अवर्तत महारीौद्रे निघध्नतामितरेतरम्,फिर तो एक-दूसरेपर प्रहार करते हुए उन सभी महारथियोमें अत्यन्त भयंकर तुमुल युद्ध होने लगा। रथोंसे रथ और हाथियोंसे हाथी भिड़ गये
teṣāṁ sutumulaṁ yuddhaṁ vyatiṣakta-ratha-dvipam | avartata mahāraudre nighnatām itaretaram ||
అప్పుడు రథములు, గజములు పరస్పరం కలిసిమెలిసి ఢీకొనగా, ఆ మహారథుల మధ్య అత్యంత భయంకరమైన, ఘోరమైన తుముల యుద్ధము చెలరేగెను; ఆ మహా-రౌద్ర సంగ్రామంలో వారు ఒకరినొకరు నిరంతరం కొట్టుచుండిరి.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the terrifying momentum of war: once collective fury is unleashed, combat becomes mutual destruction, where instruments of power (chariots, elephants) entangle and ethical restraint is hard to maintain—highlighting the grave cost of adharma-driven conflict even within a kṣatriya setting.
Sañjaya describes the battle intensifying into a chaotic mêlée: chariots collide with chariots and elephants with elephants, and the warriors, locked together at close quarters, strike each other down in a dreadful, roaring combat.