Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

Bhīṣma’s Stuti of Keśava and Counsel on Nara–Nārāyaṇa (भीष्म-स्तवः; नरनारायण-प्रसङ्गः)

ततो रथानां प्रमुखादुपेत्य सर्वस्त्रवित्‌ काउ्चनचित्रवर्मा | जवेन शूरो5भिससार सर्वा- स्तानर्जुनस्यात्मसुतो$भिमन्यु:,तदनन्तर सम्पूर्ण अस्त्रोंके ज्ञाता, सोनेके विचित्र कवच धारण करनेवाले शूरवीर अर्जुनपुत्र अभिमन्युने एक श्रेष्ठ रथके द्वारा वेगपूर्वक वहाँ पहुँचकर उन समस्त कौरव महारथियोंपर धावा किया अथैनं पज्चविंशत्या क्षिप्रमेव समार्पयत्‌ । अश्वांश्वास्यावधीद्‌ राजन्नुभौ तौ पार्ष्णि सारथी राजन! तत्पश्चात्‌ उन्होंने शीघ्र ही पचीस बाणोंसे शलपुत्रको घायल कर दिया तथा उसके घोड़ों एवं दोनों पृष्ठरक्षकोंको भी मृत्युके मुखमें डाल दिया

tato rathānāṃ pramukhād upetya sarvāstravit kāñcanacitravarmā | javena śūro 'bhisasāra sarvāṃs tān arjunasya ātmasuto 'bhimanyuḥ || tadanantaraṃ sampūrṇāstrāṇāṃ jñātā sone ke vicitra kavaca dhāraṇa karanevālā śūravīra arjunaputra abhimanyune eka śreṣṭha rathake dvārā vegapūrvaka vahāṃ pahuṃcakara una samasta kaurava mahārathiyoṃpara dhāvā kiyā | athainaṃ pañcaviṃśatyā kṣipram eva samārpayat | aśvān āsyāvad hīd rājan ubhau tau pārṣṇisārathī || rājan! tatpaścāt unhoṃne śīghra hī pacīsa bāṇoṃse śalyaputrako ghāyal kara diyā tathā usake ghoṛoṃ evaṃ donoṃ pṛṣṭharakṣakoṃko bhī mṛtyuke mukhameṃ ḍāla diyā ||

సంజయుడు పలికెను—ఆపై రథసమూహముల ముందుభాగమునకు చేరి, సమస్తాస్త్రవిదుడు, స్వర్ణవిచిత్ర కవచధారి శూరుడు అర్జునపుత్రుడు అభిమన్యుడు మహావేగముతో ఆ కౌరవ మహారథులందరిపై దూసుకొనెను. తరువాత అతడు శీఘ్రముగా శల్యపుత్రుని ఇరవై ఐదు బాణములతో గాయపరచి; ఓ రాజా, అతని అశ్వములను మరియు రథపు రెండు పృష్ఠరక్షకులను కూడా సంహరించెను.

ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
रथानाम्of the chariots
रथानाम्:
TypeNoun
Rootरथ
Formmasculine, genitive, plural
प्रमुखात्from the front/forepart
प्रमुखात्:
Apadana
TypeNoun
Rootप्रमुख
Formneuter, ablative, singular
उपेत्यhaving approached
उपेत्य:
TypeVerb
Rootउप-इ
Formल्यप् (absolutive/gerund), parasmaipada (usage)
सर्वास्त्रवित्knower of all weapons
सर्वास्त्रवित्:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्वास्त्रविद्
Formmasculine, nominative, singular
काञ्चनचित्रवर्माone whose armor is gold and variegated
काञ्चनचित्रवर्मा:
Karta
TypeNoun
Rootकाञ्चनचित्रवर्मन्
Formmasculine, nominative, singular
जवेनwith speed
जवेन:
Karana
TypeNoun
Rootजव
Formmasculine, instrumental, singular
शूरःthe hero
शूरः:
Karta
TypeNoun
Rootशूर
Formmasculine, nominative, singular
अभिससारrushed upon/charged
अभिससार:
TypeVerb
Rootअभि-√सृ
Formperfect (लिट्), third, singular, parasmaipada
सर्वान्all (of them)
सर्वान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
Formmasculine, accusative, plural
तान्those
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
Formmasculine, accusative, plural
अर्जुनस्यof Arjuna
अर्जुनस्य:
TypeNoun
Rootअर्जुन
Formmasculine, genitive, singular
आत्मसुतःown son
आत्मसुतः:
Karta
TypeNoun
Rootआत्मसुत
Formmasculine, nominative, singular
अभिमन्युःAbhimanyu
अभिमन्युः:
Karta
TypeNoun
Rootअभिमन्यु
Formmasculine, nominative, singular
तत्that/then
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
Formneuter, accusative, singular
अनन्तरम्immediately after
अनन्तरम्:
TypeIndeclinable
Rootअनन्तर
पञ्चविंशत्याwith twenty-five
पञ्चविंशत्या:
Karana
TypeNoun
Rootपञ्चविंशति
Formfeminine, instrumental, singular
क्षिप्रम्quickly
क्षिप्रम्:
TypeIndeclinable
Rootक्षिप्र
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
समार्पयत्he struck/inflicted (lit. delivered)
समार्पयत्:
TypeVerb
Rootसम्-√अर्प्
Formimperfect (लङ्), third, singular, parasmaipada
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
एनम्him
एनम्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
Formmasculine, accusative, singular
अश्वान्horses
अश्वान्:
Karma
TypeNoun
Rootअश्व
Formmasculine, accusative, plural
अस्यof him
अस्य:
TypePronoun
Rootइदम्
Formmasculine, genitive, singular
अवधीৎkilled
अवधीৎ:
TypeVerb
Root√वध्
Formimperfect (लङ्), third, singular, parasmaipada
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
Formmasculine, vocative, singular
उभौboth
उभौ:
Karma
TypeAdjective
Rootउभ
Formmasculine, accusative, dual
तौthose two
तौ:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
Formmasculine, accusative, dual
पार्ष्णिसारथीthe two: charioteer and rear-guard (pārṣṇi)
पार्ष्णिसारथी:
Karma
TypeNoun
Rootपार्ष्णिसारथि
Formmasculine, accusative, dual

संजय उवाच

S
Sañjaya
A
Abhimanyu
A
Arjuna
K
Kaurava warriors (mahārathas)
Ś
Śalya’s son (as named in the provided text)
C
Chariot (ratha)
W
Weapons (astra)
G
Golden armor/cuirass (kāñcana citra-varman)
H
Horses (aśva)
R
Rear-guard attendants/protectors (pārṣṇisārathī / pṛṣṭharakṣaka)