Shloka 40
Vāsudeva-Māhātmya: Duryodhana’s Inquiry and Bhīṣma’s Theological Account of Keśava
तद् गोकुलमिवोदशभ्रान्तमुद्भ्रान्तरथयूथपम्,उवाच पार्थ बीभत्सुं निगृहा रथमुत्तमम् उस समय पाण्डुनन्दन युधिष्ठिरकी वह सेना व्याकुल होकर भटकती हुई गौओंके समूहकी भाँति आर्तस्वरसे हाहाकार करती हुई देखी गयी। कितने ही रथयूथपति भी किंकर्तव्यविमूढ़ होकर घूम रहे थे। अपनी सेनामें इस प्रकार भगदड़ मची हुई देख यदुकुलनन्दन भगवान् श्रीकृष्णने अपने उत्तम रथको खड़ा करके कुन्तीपुत्र अर्जुनसे कहा --
tad gokulam ivodaśa-bhrāntam ud-bhrānta-ratha-yūthapam | uvāca pārtha bībhatsuṁ nigṛhya ratham uttamam ||
సంజయుడు పలికెను—ఆ సమయంలో పాండునందన యుధిష్ఠిరుని సైన్యం గోకులంలోని పశుగుంపుల వలె వ్యాకులమై ఇటూ అటూ తిరుగుతూ, ఆర్తస్వరంతో హాహాకారం చేస్తూ కనిపించింది. అనేక రథయూథపతులు కూడా ఏం చేయాలో తెలియక అయోమయంగా సంచరిస్తున్నారు. తమ సైన్యంలో ఇలాంటి పారిపోవుటను చూచి, యదుకులనందనుడైన భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు తన ఉత్తమ రథాన్ని అదుపులో పెట్టి నిలిపి, కుంతీపుత్రుడైన అర్జునుని—బీభత్సుని—ఉద్దేశించి పలికెను।
संजय उवाच
Educational Q&A
In a battlefield crisis, dharma is sustained through steadiness and right counsel: when collective fear and confusion spread, a competent guide restrains impulsive motion, restores clarity, and directs action according to duty rather than panic.
Sañjaya reports that Yudhiṣṭhira’s forces are in disarray—scattering like frightened cattle, with even chariot-commanders confused. Seeing the rout, Kṛṣṇa halts the chariot and addresses Arjuna, preparing to give immediate guidance for the next course of action.