Shloka 41
भीमसेनस्य गदायुद्ध-प्रभावः
The Battlefield Impact of Bhīmasena’s Mace Combat
Devanagari script
तत्रावहारं सम्प्राप्तं मन्ये5हं पुरुषर्षभ । श्रान्ता भीताश्न नो योधा न योत्स्यन्ति कथंचन,“अतः नरश्रेष्ठ! मैं इस समय समस्त सैनिकोंको युद्धसे हटा लेना ही उचित समझता हूँ। हमारे सभी योद्धा थके-माँदे और डरे हुए हैं; अतः इस समय किसी तरह युद्ध नहीं कर सकेंगे”
Translation
అందువల్ల, పురుషశ్రేష్ఠా! ఈ వేళ యుద్ధం నుండి సేనను వెనక్కు తీసుకోవడమే సముచితమని నేను భావిస్తున్నాను. మా యోధులు అలసిపోయి భయపడుతున్నారు; కాబట్టి ఇప్పుడు ఏ విధంగానూ యుద్ధం చేయలేరు.
Word by Word
तत्रthere/at that time
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
अवहारम्withdrawal (pulling back)
अवहारम्:
Karma
TypeNoun
Rootअवहार
FormMasculine, Accusative, Singular
सम्प्राप्तम्appropriate/arrived/come to be (i.e., fitting now)
सम्प्राप्तम्:
TypeAdjective
Rootसम्-प्राप्
FormMasculine, Accusative, Singular, क्त (past passive participle)
मन्येI think/consider
मन्ये:
TypeVerb
Rootमन् (मन्यते)
FormPresent (Lat), 1st, Singular, Atmanepada
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअहम्
Form—, Nominative, Singular
पुरुषर्षभO bull among men (best of men)
पुरुषर्षभ:
TypeNoun
Rootपुरुष-ऋषभ
FormMasculine, Vocative, Singular
श्रान्ताःweary/exhausted
श्रान्ताः:
TypeAdjective
Rootश्रान्त
FormMasculine, Nominative, Plural, क्त (past passive participle)
भीताःafraid
भीताः:
TypeAdjective
Rootभीत
FormMasculine, Nominative, Plural, क्त (past passive participle)
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
नःof us/our
नः:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Genitive, Plural
योधाःwarriors
योधाः:
Karta
TypeNoun
Rootयोध
FormMasculine, Nominative, Plural
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
योत्स्यन्तिwill fight
योत्स्यन्ति:
TypeVerb
Rootयुध्
FormFuture (Lṛṭ), 3rd, Plural, Parasmaipada
कथंचनin any way/at all
कथंचन:
TypeIndeclinable
Rootकथंचन
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes