Shloka 87
Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
प्राकम्पन्त च सैन्यानि वाहनानि च सर्वशः । भीमेन समरे राजन् गजेन्द्रेणेव सर्वश:,राजन्! उस समरांगणमें गजराजके समान अनेक मार्गोपर विचरते और इधर-उधर दौड़ते हुए भीमसेनके भयसे समस्त सैनिक और वाहन थर-थर काँपने लगे। उनके बार-बार उछलनेसे सबपर मोह छा गया
prākampanta ca sainyāni vāhanāni ca sarvaśaḥ | bhīmena samare rājan gajendreṇeva sarvaśaḥ ||
సంజయుడు అన్నాడు—రాజా, ఆ సమరంలో భీమసేనుని భయంతో సైన్యమంతటా, వారి వాహనములూ అన్ని వైపులా కంపించసాగాయి. రణభూమిలో అతడు గజేంద్రునివలె అనేక మార్గములలో సంచరిస్తూ ఇటు అటు దూసుకుపోయెను. అతని పునఃపునః ఎగిరి ముందుకు దూకుటవలన అందరిపై మోహమూ గందరగోళమూ వ్యాపించెను.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral-psychological dimension of war: sheer force and fearless momentum can collapse an opposing army’s resolve even before physical defeat, showing how fear and confusion spread contagiously in conflict.
Sañjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra that Bhīma is rampaging across the battlefield like a mighty elephant; his aggressive movements make the enemy troops and their vehicles tremble, and repeated charges throw the field into bewilderment.