Shloka 40
Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
Devanagari script
सोअन्तरायुधिन हत्वा राजपुत्रमरिंदम: । गुरु भारसहं स्कन्धे नागस्यासिमपातयत्,इस प्रकार गजारूढ़ होकर युद्ध करनेवाले कलिंगराजकुमारको मारकर शत्रुदमन भीमसेनने भार सहनेमें समर्थ अपनी भारी तलवारको उस हाथीके कंधेपर भी दे मारा
Transliteration
so ’ntarāyudhinaṃ hatvā rājaputram arindamaḥ | guru-bhāra-sahaṃ skandhe nāgasya āsīm apātayat ||
Translation
ఇలా ఏనుగుపై నుండి యుద్ధం చేసిన కలింగరాజపుత్రుణ్ని సంహరించి, శత్రుదమనుడైన భీమసేనుడు భారాన్ని తట్టుకునే తన భారమైన ఖడ్గాన్ని ఆ ఏనుగు భుజంపై బలంగా దించెను.
Word by Word
सःhe (Bhimasena)
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
अन्तरायुधिन्fighting from within/inside (i.e., mounted, fighting from atop)
अन्तरायुधिन्:
Karma
TypeAdjective
Rootअन्तरायुधिन्
FormMasculine, Accusative, Singular
हत्वाhaving slain
हत्वा:
TypeVerb
Rootहन्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
राजपुत्रम्the prince (king’s son)
राजपुत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootराजपुत्र
FormMasculine, Accusative, Singular
अरिंदमःcrusher of foes
अरिंदमः:
Karta
TypeAdjective
Rootअरिंदम
FormMasculine, Nominative, Singular
गुरुभारसहम्able to bear heavy weight
गुरुभारसहम्:
Karma
TypeAdjective
Rootगुरुभारसह
FormMasculine, Accusative, Singular
स्कन्धेon the shoulder
स्कन्धे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootस्कन्ध
FormMasculine, Locative, Singular
नागस्यof the elephant
नागस्य:
TypeNoun
Rootनाग
FormMasculine, Genitive, Singular
असिम्sword
असिम्:
Karma
TypeNoun
Rootअसि
FormMasculine, Accusative, Singular
अपातयत्caused to fall / struck down / brought down
अपातयत्:
TypeVerb
Rootपत् (पतति)
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Causative (णिच्), Parasmaipada
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
स
संजय (Sañjaya)भ
भीमसेन (Bhīmasena)क
कलिङ्गराजपुत्र (Prince of the king of Kaliṅga)न
नाग (war-elephant)अ
असि (sword)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes