Shloka 37
Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
न भीम समरे मेने मानुषं भरतर्षभ । ततो भीमो महाबारहुर्न्दित्वा विपुलं स्वनम्,भरतश्रेष्ठ) उस सेनाके सैनिकोंने भीनसेनको युद्धमें मनुष्य नहीं, कोई देवता समझा। आर्य! तदनन्तर महाबाहु भीमसेन जोर-जोरसे गर्जना करके हाथमें तलवार लिये वेगपूर्वक उछलकर गजराजके दाँतोंके सहारे उसके मस्तकपर चढ़ गये
sañjaya uvāca | na bhīmaṃ samare mene mānuṣaṃ bharatarṣabha | tato bhīmo mahābāhur naditvā vipulaṃ svanam |
సంజయుడు పలికెను—భరతశ్రేష్ఠా! ఆ సమరంలో ఆ సేనయోధులు భీముణ్ణి మనిషిగా కాక, దేవతాసమానుడిగా భావించారు. అప్పుడు మహాబాహు భీమసేనుడు ఘోరనాదం చేసి, చేతిలో ఖడ్గం పట్టుకొని, వేగంగా దూకి గజరాజుని దంతాలను ఆధారంగా చేసుకొని అతని మస్తకంపైకి ఎక్కెను.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the kṣatriya ideal of fearless valor and the psychological power of extraordinary courage: when a warrior’s strength and resolve exceed ordinary limits, observers perceive him as ‘more than human,’ underscoring how prowess and steadfastness can inspire awe and shift morale in war.
Sañjaya reports that the troops, astonished by Bhīma’s ferocity, no longer see him as merely human. Bhīma roars loudly, rushes forward with a sword, and—using the elephant’s tusks as support—leaps up and climbs onto the head of the elephant-king.