Shloka 34
अक्षरब्रह्मयोगः | Akṣara-Brahma-Yoga
The Yoga of the Imperishable Brahman
चज्चलं हि मन: कृष्ण प्रमाथि बलवद् दृढम् | तस्याहं निग्रहं मनन््ये वायोरिव सुदुष्करम्,क्योंकि हे श्रीकृष्ण! यह मन बड़ा चंचल, प्रमथन स्वभाववाला,* बड़ा दृढ़* और बलवान” है। इसलिये उसका वशमें करना मैं वायुके रोकनेकी भाँति अत्यन्त दुष्कर मानता हूँ
cañcalaṃ hi manaḥ kṛṣṇa pramāthi balavad dṛḍham | tasyāhaṃ nigrahaṃ manye vāyor iva suduṣkaram ||
ఎందుకంటే, హే కృష్ణా! మనస్సు నిజంగా చంచలమైనది, కలవరపెట్టే స్వభావమైంది, బలవంతమైనది, దృఢమైనది; అందువల్ల దానిని నియంత్రించడం గాలిని ఆపినట్లే అత్యంత దుష్కరం అని నేను భావిస్తున్నాను.
अजुन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the practical difficulty of mental discipline: the mind is naturally restless, forceful, and resistant to restraint. Ethical and spiritual life therefore requires sustained practice and methods of yoga, not mere intention.
In dialogue with Kṛṣṇa, Arjuna responds to teachings on yoga by voicing a realistic objection: controlling the mind seems as hard as restraining the wind, setting up Kṛṣṇa’s subsequent guidance on how such control can be approached.