Shloka 31
ध्यानयोगः — Dhyāna-Yoga
Discipline of Meditation and Mental Restraint
२९-३० ।। सम्बन्ध-- इस प्रकार यज्ञ करनेवाले साधकोंकी प्रशंसा करके अब उन यज्ञोंकी करनेसे होनेवाले लाभ और न करनेसे होनेवाली हानि दिखलाकर भगवान् उपर्युक्त प्रकारसे यज्ञ करनेकी आवश्यकताका प्रतिपादन करते हैं-- यज्ञशिष्टामृतभुजो यान्ति ब्रह्म सनातनम् | नायं लोको>स्त्ययज्ञस्य कुतो<न्य: कुरुसत्तम,हे कुरुश्रेष्ठ अर्जुन! यज्ञसे बचे हुए अमृतका अनुभव करनेवाले योगीजन सनातन परब्रह्म परमात्माको प्राप्त होते हैं* और यज्ञ न करनेवाले पुरुषके लिये तो यह मनुष्यलोक भी सुखदायक नहीं है, फिर परलोक कैसे सुखदायक हो सकता है?
yajña-śiṣṭāmṛta-bhujo yānti brahma sanātanam | nāyaṁ loko 'sty ayajñasya kuto 'nyaḥ kuru-sattama ||
యజ్ఞశేషమైన అమృతాన్ని భుజించే యోగులు సనాతన బ్రహ్మను పొందుతారు. కానీ హే కురుశ్రేష్ఠా! యజ్ఞం చేయని వానికి ఈ మనుష్యలోకమే శ్రేయస్కరం కాదు; మరి పరలోకం ఎలా శ్రేయస్కరం అవుతుంది?
अजुन उवाच
Educational Q&A
Consecrated action (yajña) sustains both ethical life and spiritual progress: one who offers first and then lives on the sanctified remainder is purified and moves toward the eternal Brahman, whereas a life of mere consumption without offering undermines well-being here and offers no basis for happiness beyond.
In the Bhīṣma Parva dialogue on the battlefield, the teaching emphasizes disciplined action: the speaker addresses Arjuna as 'best of the Kurus' and contrasts the yogic life of offering and restraint with the self-centered life that refuses sacrificial duty.