Shloka 11
अनीकव्यूहप्रतिव्यूहः
Counter-deployment of Divisions and the Opening Tumult
Devanagari script
उद्धर्तयिष्यंस्तव पुत्रसेना- मतीव रौद्रं स बिभर्ति रूपम् | अनायुधो य: सुभुजो भुजाभ्यां नराश्वनागान् युधि भस्म कुर्यात्,महाराज! जो सुन्दर बाहोंवाले भीमसेन बिना आयुधके केवल भुजाओंसे ही युद्धमें मनुष्यों, घोड़ों और हाथियोंको भस्म कर सकते हैं, उन्होंने ही आपके पुत्रोंकी सेनाका संहार कर डालनेके लिये अत्यन्त रौद्र रूप धारण कर रखा है
Transliteration
uddhartayiṣyaṁs tava putrasenām atīva raudraṁ sa bibharti rūpam | anāyudho yaḥ subhujo bhujābhyāṁ narāśvanāgān yudhi bhasma kuryāt, mahārāja |
Translation
మహారాజా! మీ కుమారుల సేనను నిర్మూలించుటకు అతడు అత్యంత రౌద్రరూపాన్ని ధరించెను. ఆయుధం లేకున్నా, సుభుజుడైన భీమసేనుడు తన భుజబలంతోనే యుద్ధంలో మనుష్యులను, గుర్రాలను, ఏనుగులను భస్మం చేయగలడు.
Word by Word
उद्धर्तयिष्यन्intending to uproot/destroy
उद्धर्तयिष्यन्:
Karta
TypeVerb
Rootउद्-हृ (धातु)
Formशतृ (वर्तमानकृदन्त), परस्मैपदी-कर्तरि, पुं, प्रथमा, एकवचन
तवyour
तव:
Sambandha
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, षष्ठी, एकवचन
पुत्रसेनाम्the army of (your) sons
पुत्रसेनाम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुत्रसेना
Formस्त्री, द्वितीया, एकवचन
अतीवexceedingly
अतीव:
TypeIndeclinable
Rootअतीव
रौद्रम्terrible, fierce
रौद्रम्:
Karma
TypeAdjective
Rootरौद्र
Formनपुं, द्वितीया, एकवचन
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
बिभर्तिbears, assumes
बिभर्ति:
TypeVerb
Rootभृ (धातु)
Formलट्, वर्तमान, प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
रूपम्form
रूपम्:
Karma
TypeNoun
Rootरूप
Formनपुं, द्वितीया, एकवचन
अनायुधःweaponless
अनायुधः:
Karta
TypeAdjective
Rootअनायुध
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
सुभुजःhaving fine/strong arms
सुभुजः:
Karta
TypeAdjective
Rootसुभुज
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
भुजाभ्याम्with (his) two arms
भुजाभ्याम्:
Karana
TypeNoun
Rootभुजा
Formस्त्री, तृतीया, द्विवचन
नरmen
नर:
Karma
TypeNoun
Rootनर
Formपुं, द्वितीया, बहुवचन
अश्वhorses
अश्व:
Karma
TypeNoun
Rootअश्व
Formपुं, द्वितीया, बहुवचन
नागान्elephants
नागान्:
Karma
TypeNoun
Rootनाग
Formपुं, द्वितीया, बहुवचन
युधिin battle
युधि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुध् (युद्ध)
Formनपुं, सप्तमी, एकवचन
भस्मto ashes
भस्म:
Karma
TypeNoun
Rootभस्मन्/भस्म
Formनपुं, द्वितीया, एकवचन
कुर्यात्would make, could reduce
कुर्यात्:
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formविधिलिङ्, सम्भावना/विधि, प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
महाराजO great king
महाराज:
Sambodhana
TypeNoun
Rootमहाराज
Formपुं, सम्बोधन, एकवचन
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SañjayaD
DhṛtarāṣṭraB
BhīmasenaK
Kaurava army (sons of Dhṛtarāṣṭra)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes