Shloka 2
भीष्मव्यूहदर्शनम् / Viewing Bhīṣma’s Battle Array and Arjuna’s Reassurance
Devanagari script
व्यूहं भीष्मेण चाभेद्यं कल्पितं प्रेक्ष्य पाण्डव: । अक्षोभ्यमिव सम्प्रेक्ष्य विवर्णोडर्जुनमब्रवीत्,भीष्मने जिस व्यूहकी रचना की थी, उसका भेदन करना असम्भव था। उसे अक्षोभ्य- सा देखकर पाण्डुनन्दन युधिष्ठिरकी अंगकान्ति फीकी पड़ गयी। वे अर्जुनसे इस प्रकार बोले--
Translation
భీష్ముడు నిర్మించిన ఆ వ్యూహాన్ని ఛేదించడం అసాధ్యం. అది కదలని, అక్షోభ్యమైనదిగా కనిపించగానే పాండునందనుడు యుధిష్ఠిరుని వర్ణం వెలిసిపోయింది; అప్పుడు అతడు అర్జునునితో ఈ విధంగా పలికాడు.
Word by Word
व्यूहम्battle-array, formation
व्यूहम्:
Karma
TypeNoun
Rootव्यूह
FormMasculine, Accusative, Singular
भीष्मेणby Bhishma
भीष्मेण:
Karana
TypeNoun
Rootभीष्म
FormMasculine, Instrumental, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
अभेद्यम्unbreakable, impossible to pierce
अभेद्यम्:
TypeAdjective
Rootअभेद्य
FormMasculine, Accusative, Singular
कल्पितम्arranged, devised
कल्पितम्:
TypeAdjective
Rootकल्पित
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रेक्ष्यhaving seen, after observing
प्रेक्ष्य:
TypeVerb
Rootप्र + ईक्ष्
FormAbsolutive (Gerund)
पाण्डवःthe Pandava (Yudhishthira)
पाण्डवः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Nominative, Singular
अक्षोभ्यम्unshakable, unagitated
अक्षोभ्यम्:
TypeAdjective
Rootअक्षोभ्य
FormMasculine, Accusative, Singular
इवas if, like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
सम्प्रेक्ष्यhaving looked at closely
सम्प्रेक्ष्य:
TypeVerb
Rootसम् + प्र + ईक्ष्
FormAbsolutive (Gerund)
विवर्णःpale, discolored
विवर्णः:
TypeAdjective
Rootविवर्ण
FormMasculine, Nominative, Singular
उत्up, forth (preverb)
उत्:
TypeIndeclinable
Rootउत्
अर्जुनम्Arjuna
अर्जुनम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्जुन
FormMasculine, Accusative, Singular
अब्रवीत्said, spoke
अब्रवीत्:
TypeVerb
Rootब्रू
FormImperfect (Lan), Third, Singular
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes