Shloka 4

Sainyavinyāsa–Lakṣaṇa (Disposition of Armies and Battlefield Omens) | सैन्यविन्यास–लक्षणम्

Devanagari script

उभे सेने बृहत्यौ भीमरूपे तथैवोभे भारत दुर्विषहो । तथैवोभे स्वर्गजयाय सूष्टे तथैवोभे सत्पुरुषोपजुष्टे,भारत! दोनों ओरकी सेनाएँ विशाल, भयंकर और दुःसह थीं, मानो विधाताने दोनों सेनाओंको स्वर्गकी प्राप्तिके लिये ही रचा था। दोनोंमें ही सत्पुरुष भरे हुए थे

Translation

భారతా! రెండు సేనలూ విస్తారమైనవి, భయంకరమైనవి, దుర్జయమైనవి. విధాత స్వర్గవిజయార్థమే వాటిని సృష్టించినట్లుగా అనిపించింది. రెండు పక్షాలూ సత్పురుషులతో నిండివున్నాయి.

Word by Word

उभेboth

सेनेarmies

बृहत्यौvery large

भीमरूपेof terrible form

तथाthus/so

एवindeed/just

उभेboth

भारतO Bharata

दुर्विषहेhard to endure/irresistible

तथाthus/so

एवindeed/just

उभेboth

स्वर्गजयायfor the conquest of heaven

सृष्टेcreated

तथाthus/so

एवindeed/just

उभेboth

सत्पुरुषोपजुष्टेfrequented/filled with good men

भारतO Bharata

Speaker

संजय उवाच

Character Dynamics

Dharma Sankata (Moral Dilemma)

War Context

Verse Rasa (Emotional Essence)

Philosophical Teaching

Political Layer

Geographic Context

Meter (Chandas)

Sandhi Notes