Shloka 1
भीष्मपर्व — अध्याय २: संजयस्य दिव्यदृष्टिप्रदानम् तथा निमित्तवर्णनम्
Granting Sañjaya Divine Sight and the Description of Omens
इस प्रकार श्रीमह्मा भारत भीष्मपर्वके अन्तर्गत जम्बूण्डविनिर्माणपर्वमें सैन्यशिक्षणविषयक पहला अध्याय पूरा हुआ,ऑपनआक्रात बछ। अकाल द्वितीयो<्ध्याय: वेदव्यासजीके द्वारा संजयको दिव्य दृष्टिका दान तथा भयसूचक उत्पातोंका वर्णन वैशम्पायन उवाच ततः पूर्वापरे सैन्ये समीक्ष्य भगवानृषि: । सर्ववेदविदां श्रेष्ठो व्यास: सत्यवतीसुत: वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तदनन्तर पूर्व और पश्चिम दिशामें आमने-सामने खड़ी हुई दोनों ओरकी सेनाओंको देखकर भूत, भविष्य और वर्तमानका ज्ञान रखनेवाले, सम्पूर्ण वेदवेत्ताओंमें श्रेष्ठ, भरतवंशियोंके पितामह सत्यवतीनन्दन महर्षि भगवान् व्यास, जो होनेवाले भयंकर संग्रामके भावी परिणामको प्रत्यक्ष देख रहे थे, विचित्रवीर्यनन्दन राजा धृतराष्ट्रके पास आये। वे उस समय अपने पुत्रोंके अन्यायका चिन्तन करते हुए शोकमग्न एवं आर्त हो रहे थे। व्यासजीने उनसे एकान्तमें कहा
vaiśampāyana uvāca
tataḥ pūrvāpare sainye samīkṣya bhagavān ṛṣiḥ |
sarvavedavidāṃ śreṣṭho vyāsaḥ satyavatīsutaḥ ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఆ తరువాత సత్యవతీ సుతుడు, సమస్త వేదవేత్తలలో శ్రేష్ఠుడైన భగవాన్ ఋషి వ్యాసుడు, తూర్పు–పడమర దిశలలో ఎదురెదురుగా నిలిచిన రెండు సేనలను పరిశీలించాడు. రాబోయే ఘోర సంగ్రామ ఫలితాలను అతడు మనస్సులో ప్రత్యక్షంగా దర్శిస్తున్నట్లుండగా, విచిత్రవీర్యనందనుడు రాజు ధృతరాష్ట్రుని వద్దకు వెళ్లుటకు సిద్ధపడ్డాడు.
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds the moral weight of impending war by placing a Veda-grounded seer (Vyāsa) as witness: true authority is linked to clear-sighted discernment (samīkṣā) and responsibility in moments when collective violence is about to unfold.
Vaiśampāyana narrates that Vyāsa, after carefully observing the two armies positioned opposite each other (east and west), enters the scene as a decisive spiritual authority—setting up the subsequent episode in which he intervenes in response to the looming battle.