Shloka 23

Bhīṣma-parva Adhyāya 16 — Saṃjaya’s Boon, Bhīṣma’s Protection, and the Dawn Arraying of Armies

Devanagari script

हेमतालध्वजं भीष्म॑ राजते स्यन्दने स्थितम्‌ | श्वेताभ्र इव तीक्ष्णांशुं ददृशु: कुरुपाण्डवा:

Transliteration

hemataladhvajaṃ bhīṣmaṃ rājate syandane sthitam | śvetābhra iva tīkṣṇāṃśuṃ dadṛśuḥ kuru-pāṇḍavāḥ ||

Translation

సంజయుడు పలికెను—సువర్ణ తాళచిహ్న ధ్వజముతో శోభించే రథముపై నిలిచిన భీష్ముడు ప్రకాశించెను. కౌరవ పాండవులు ఆయనను శ్వేత మేఘముల మధ్య ఉదయించిన తೀಕ್ಷ్ణకిరణ సూర్యునివలె దర్శించిరి.

Word by Word

• हेमतालध्वजम्: the chariot-banner (standard) of golden palm-tree
• हेमतालध्वजम्: Karma
• Type: Noun
• Root: हेमतालध्वज
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• भीष्मः: Bhishma
• भीष्मः: Karta
• Type: Noun
• Root: भीष्म
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• राजते: shines, is resplendent
• Type: Verb
• Root: राज्
• Form: Present, Third, Singular, Atmanepada

• स्यन्दने: in the chariot
• स्यन्दने: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: स्यन्दन
• Form: Masculine, Locative, Singular

• स्थितम्: standing, stationed
• Type: Verb
• Root: स्था
• Form: Masculine, Accusative, Singular, Past passive participle (क्त)

• श्वेताभ्रः: a white cloud
• श्वेताभ्रः: Karta
• Type: Noun
• Root: श्वेताभ्र
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• इव: like, as
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• तीक्ष्णांशुम्: the sharp-rayed (sun)
• तीक्ष्णांशुम्: Karma
• Type: Noun
• Root: तीक्ष्णांशु
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• ददृशुः: saw
• Type: Verb
• Root: दृश्
• Form: Perfect, Third, Plural, Parasmaipada

• कुरुपाण्डवाः: the Kurus and the Pandavas
• कुरुपाण्डवाः: Karta
• Type: Noun
• Root: कुरुपाण्डव
• Form: Masculine, Nominative, Plural

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Bhīṣma
• Kurus
• Pāṇḍavas
• chariot (syandana)
• banner/standard (dhvaja)
• golden palm-tree emblem (hematāla)
• sun (tīkṣṇāṃśu)
• white clouds (śvetābhra)