Shloka 53
Bhīṣma-nipāta-saṃvāda — Sañjaya’s Report of Bhīṣma’s Fall (भीष्मनिपातसंवादः)
शंस मे तद् तथा चासीद् युद्ध भीष्मस्य पाण्डवै: । योषेव हतवीरा मे सेना पुत्रस्य संजय
dhṛtarāṣṭra uvāca | śaṁsa me tad yathā cāsīd yuddhaṁ bhīṣmasya pāṇḍavaiḥ | yoṣevā hatavīrā me senā putrasya sañjaya ||
ధృతరాష్ట్రుడు అన్నాడు— “సంజయా, పాండవులతో భీష్ముని యుద్ధం ఎలా జరిగిందో అలాగే నాకు వివరించు. ఆ సమరంలో శత్రుహంత భీష్మునితో కలిసి ఏ ఏ వీరులు ఉన్నారు? ఆ మహావీర సేనాపతి హతుడైన తరువాత నా కుమారుని సేన వీరహీనమై విధవలా అయింది.”
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the fragility of power dependent on a single protector: when the leading hero falls, an army (and by extension a polity) becomes vulnerable. It also reveals Dhṛtarāṣṭra’s attachment and anxiety—ethical blindness born of partiality—contrasted with the Mahābhārata’s recurring insistence that dharma and right counsel, not mere might, sustain a kingdom.
Dhṛtarāṣṭra questions Sañjaya about the details of Bhīṣma’s engagement with the Pāṇḍavas—who supported Bhīṣma and how the fighting proceeded. He laments that after the loss of the principal warrior-commander, his son’s forces have become helpless, likened to a widow without protection.