Previous Verse
Next Verse

Shloka 55

गजाश्न रथयोधाश्व परिपेतु: समन्ततः । विकीर्णाश्व रथा भूमौ भग्नचक्रयुगध्वजा:,वहाँ सब ओर हाथी तथा रथयोद्धा धराशायी हो रहे थे। पहिये, जुए और ध्वजोंके छिन्न-भिन्न हो जानेसे बहुसंख्यक रथ धरतीपर बिखरे पड़े थे

gajāś ca rathayodhāś ca paripetuḥ samantataḥ | vikīrṇāśva-rathā bhūmau bhagna-cakra-yuga-dhvajāḥ ||

అక్కడ అన్ని వైపులా ఏనుగులు, రథయోధులు నేలకూలుతున్నారు. చక్రాలు, యుగాలు, ధ్వజాలు విరిగిపోవడంతో అనేక రథాలు గుర్రాలతో కలిసి భూమిపై చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నాయి.

गजाःelephants
गजाः:
Karta
TypeNoun
Rootगज
FormMasculine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
रथयोधाःchariot-warriors
रथयोधाः:
Karta
TypeNoun
Rootरथयोध
FormMasculine, Nominative, Plural
अश्वाःhorses
अश्वाः:
Karta
TypeNoun
Rootअश्व
FormMasculine, Nominative, Plural
परिपेतुःfell down / lay prostrate
परिपेतुः:
TypeVerb
Rootपरि√पत्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Plural, Parasmaipada
समन्ततःon all sides
समन्ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसमन्ततः
विकीर्णाःscattered
विकीर्णाः:
TypeAdjective
Rootवि√कीर्ण (कृदन्त-प्रातिपदिक: कीर्ण)
FormMasculine, Nominative, Plural
अश्वाःhorses
अश्वाः:
Karta
TypeNoun
Rootअश्व
FormMasculine, Nominative, Plural
रथाःchariots
रथाः:
Karta
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Nominative, Plural
भूमौon the ground
भूमौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभूमि
FormFeminine, Locative, Singular
भग्नचक्रयुगध्वजाःwhose wheels, yokes, and flags were broken
भग्नचक्रयुगध्वजाः:
TypeAdjective
Rootभग्नचक्रयुगध्वज
FormMasculine, Nominative, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
E
elephants (gaja)
C
chariot-warriors (rathayodha)
H
horses (aśva)
C
chariots (ratha)
W
wheels (cakra)
Y
yokes (yuga)
B
banners/standards (dhvaja)
E
earth/ground (bhūmi)

Educational Q&A

The verse highlights the transience of martial power and the ethical weight of warfare: the proud symbols of victory—chariots, banners, and war-elephants—end as broken objects on the ground, reminding the listener that violence inevitably produces ruin and suffering beyond mere triumph.

Sañjaya describes the battlefield aftermath: elephants and chariot-warriors are being struck down everywhere, and many chariots lie scattered because their essential parts—wheels, yokes, and standards—have been smashed in combat.