Previous Verse
Next Verse

Shloka 426

भीष्मस्य शरशय्या-प्राप्तिः

Bhīṣma’s Fall to the Arrow-Bed

विव्याध निशितैस्तीक्ष्गैः कड्कपत्रैरजिद्ागै: । इस प्रकार महाबाहु कृतवर्माने महारथी धृष्टद्युम्नको गहरी चोट पहुँचायी। राजन्‌! तब धष्टद्युम्नने भी कंकपत्रविभूषित सीधे जानेवाले तीखे एवं पैने नौ बाणोंसे कृतवर्माको क्षत- विक्षत कर दिया

sañjaya uvāca | vivyādha niśitais tīkṣṇaiḥ kaṅkapatrair ajihmagaiḥ | tathā mahābāhuḥ kṛtavarmā mahārathī dhṛṣṭadyumnam gāḍhaṃ vyathayām āsa | rājan, tataḥ dhṛṣṭadyumno 'pi kaṅkapatravibhūṣitaiḥ ṛju-gamibhiḥ tīkṣṇaiḥ niśitaiś ca nava-bāṇaiḥ kṛtavarmāṇaṃ kṣata-vikṣataṃ cakāra |

సంజయుడు పలికెను—కంకపత్రాలతో అలంకరించిన, నేరుగా దూసుకెళ్లే, పదునైన బాణాలతో మహాబాహువు మహారథి కృతవర్మ ధృష్టద్యుమ్నుని గాయపరచి తీవ్రమైన దెబ్బ కొట్టెను. అప్పుడు, రాజా, ధృష్టద్యుమ్నుడు కూడా కంకపత్రవిభూషితమైన, నేరుగా వెళ్లే, పదునైన తొమ్మిది బాణాలతో కృతవర్మను క్షతవిక్షతం చేసెను.

विव्याधpierced, struck
विव्याध:
Kriya
TypeVerb
Rootव्यध्
FormPerfect (लिट्), 3, Singular, Parasmaipada
निशितैःwith sharp (ones)
निशितैः:
Karana
TypeAdjective
Rootनिशित
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
तीक्ष्णैःwith keen, piercing (ones)
तीक्ष्णैः:
Karana
TypeAdjective
Rootतीक्ष्ण
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
कङ्कपत्रैःwith heron-feathered (arrows)
कङ्कपत्रैः:
Karana
TypeNoun
Rootकङ्कपत्र
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
अजिह्मगैःwith straight-going (arrows)
अजिह्मगैः:
Karana
TypeAdjective
Rootअजिह्मग
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
K
Kṛtavarmā
D
Dhṛṣṭadyumna
A
arrows (bāṇa)
K
kaṅka-feather fletching (kaṅkapatra)

Educational Q&A

The verse highlights kṣatriya-dharma in war: disciplined courage and proportionate response. Even amid violence, the narrative frames combat as rule-governed contest—skill, steadiness, and accountability for one’s actions—rather than uncontrolled cruelty.

Sañjaya reports a direct exchange of arrow-strikes: Kṛtavarmā grievously wounds Dhṛṣṭadyumna with sharp, straight-flying arrows; Dhṛṣṭadyumna immediately retaliates, striking Kṛtavarmā with nine keen arrows and leaving him cut and bleeding.