Shloka 23
भीष्मरथाभिमुख्यं — Arjuna’s advance with Śikhaṇḍin; Duḥśāsana’s interception
सर्वलोकेश्चरा: शूरास्तत्र तत्र विशाम्पते । विप्रद्रुता व्यदृश्यन्त प्राकृता इव मानवा:,प्रजानाथ! कितने ही रथी रथोंसे हीन हो गये थे। वे कवच, कुण्डल और पगड़ी धारण किये बड़े तेजस्वी दिखायी देते थे। उन सबने कण्ठमें स्वर्णमय पदक और भुजाओंमें बाजूबंद धारण कर रखे थे। वे देखनेमें देवकुमारोंके समान सुन्दर और युद्धमें इन्द्रके समान शौर्यसम्पन्न थे। वे समृद्धिमें कुबेर और नीतिज्ञतामें बृहस्पतिजीसे भी बढ़कर थे। ऐसे सर्वलोकेश्वर शूरवीर भी रथहीन हो गँवार मनुष्योंकी भाँति जहाँ-तहाँ भागते दिखायी देते थे
sañjaya uvāca | sarvalokeścarāḥ śūrās tatra tatra viśāmpate | vipradrutā vyadṛśyanta prākṛtā iva mānavāḥ ||
సంజయుడు పలికెను—హే విశాంపతే! సమస్త లోకాలలో ప్రసిద్ధులైన శూరవీరులు కూడా అక్కడక్కడ రథహీనులై, ఓడిపోయినవారిలా చెదరిపోయి పారిపోతూ కనిపించారు; భయంకర సంగ్రామంలో వారు సాధారణ మనుషులవలెనే తోచారు.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the levelling power of calamity: even world-renowned heroes, when struck by fear, loss of support (such as chariots), or the tide of battle, can appear like ordinary people. Glory and status are contingent; steadiness and dharma are tested precisely under pressure.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that many celebrated warriors on the battlefield are scattered and fleeing in different directions. The scene emphasizes confusion and reversal in the midst of the Kurukṣetra war, where even famed champions are seen routed.