Shloka 34

Daśame’hani Bhīṣma-yuddham — Śikhaṇḍī-rakṣaṇa, Arjuna-prabhāva, Duryodhana-āśraya-vākyam

Devanagari script

आर्तनादं रणे चक्रुर्गर्जन्तोी जलदा इव । महाबली भीमसेनकी गदासे आहत हुए दन्तार हाथी युद्धस्थलमें गरजते हुए मेघोंके समान आर्तनाद करने लगे ।। बहुधा दारितश्वैव विषाणैस्तत्र दन्तिभि:

Transliteration

sañjaya uvāca | ārtanādaṃ raṇe cakrur garjanto jaladā iva | mahābalī bhīmasenasya gadayā āhatā dantinaḥ hastinaḥ yuddhasthale garjanto meghā iva ārtanādaṃ cakruḥ | bahudhā dāritāś caiva viṣāṇais tatra dantibhiḥ ||

Translation

సంజయుడు పలికెను—యుద్ధమున మహాబలుడు భీమసేనుని గదా ప్రహారమునకు ఆ దంతులు మేఘములవలె గర్జించుచు ఆర్తనాదము చేసిరి. అక్కడ దంతుల విషాణములచే (దంతములచే) అనేకులు చీల్చబడిరి.

Word by Word

• {'sañjaya uvāca': 'Sañjaya said', 'ārtanāda': 'cry of distress, anguished wail', 'raṇa': 'battle, combat', 'cakruḥ': 'they made, they uttered', 'garjantaḥ': 'roaring, thundering', 'jalada': 'rain-cloud', 'iva': 'like, as', 'mahābalī': 'very powerful, mighty', 'bhīmasena': 'Bhīma (son of Pāṇḍu), the strong-armed warrior', 'gadā': 'mace (club weapon)', 'āhata': 'struck, smitten', 'dantin / dantibhiḥ': 'elephant

• by elephants (instrumental plural)', 'hastin': 'elephant', 'yuddhasthala': 'battlefield', 'megha': 'cloud', 'bahudhā': 'in many ways

• in many instances', 'dārita': 'torn, split, rent', 'viṣāṇa': 'tusk (lit. horn

• used for elephant tusk in context)', 'tatra': 'there'}

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Bhīmasena (Bhīma)
• gadā (mace)
• hastinaḥ/dantinaḥ (elephants)
• yuddhasthala (battlefield)
• jaladā/meghāḥ (rain-clouds, as simile)