Shloka 23
Daśame’hani Bhīṣma-yuddham — Śikhaṇḍī-rakṣaṇa, Arjuna-prabhāva, Duryodhana-āśraya-vākyam
ततो दुर्योधनश्वैव कृपश्च रथिनां वर:,महता रथवंशेन पार्थस्यावारयन् दिश: । तब रथियोंमें श्रेष्ठ कृपाचार्य, दुर्योधन, अश्वत्थामा, शल्य, काम्बोजराज सुदक्षिण, अवन्तीके राजकुमार विन्द और अनुविन्द तथा बाह्नलीकदेशीय सैनिकोंके साथ राजा बाह्नीक--इन सबने रथियोंकी विशाल सेना साथ लेकर उसके द्वारा पार्थकी सम्पूर्ण दिशाओंको अर्थात् उनके सभी मार्गोंको रोक दिया
tato duryodhanaś caiva kṛpaś ca rathināṃ varaḥ | mahatā rathavaṃśena pārthasyāvārayan diśaḥ ||
అప్పుడు రథవీరుల్లో శ్రేష్ఠుడైన కృపాచార్యుడు మరియు దుర్యోధనుడు మహా రథసేనతో కలిసి పార్థుని (అర్జునుని) చుట్టూ అన్ని దిశలను మూసివేసి, అతని ముందడుగు మార్గాలను అడ్డగించారు।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a recurring Mahābhārata insight: in war, even exceptional prowess is met by coordinated opposition. Ethically, it points to the tension between individual valor and collective strategy within kṣatriya conflict—where tactical necessity often overrides personal rivalry, and many unite to restrain one who threatens the larger formation.
Sañjaya reports that Duryodhana and Kṛpa, supported by a large chariot contingent, position themselves to block Arjuna’s movement in every direction—effectively hemming him in and preventing him from advancing along any route.