Shloka 276

Adhyāya 104 — Śikhaṇḍin-puraskāraḥ (Śikhaṇḍin as Vanguard) and Bhīṣma’s Counter-Advance

Devanagari script

सर्वस्त्रविदमेयात्मा वारयामास फाल्गुनि: । उस राक्षसने और भी बहुत-सी जिन-जिन मायाओंका प्रयोग किया, उन सबको सम्पूर्ण अस्त्रोंके ज्ञाता अनन्त आत्मबलसे सम्पन्न अभिमन्युने नष्ट कर दिया

Transliteration

sañjaya uvāca | sarvāstravid ameyātmā vārayāmāsa phālguniḥ |

Translation

సంజయుడు పలికెను—సర్వాస్త్రవిదుడు, అపరిమిత ఆత్మబలసంపన్నుడు అయిన అభిమన్యుడు ఆ మాయా దాడులను అడ్డుకొని తిప్పికొట్టాడు. ఆ రాక్షసుడు మరెన్ని మాయా వ్యూహాలు ప్రయోగించినా, సంపూర్ణాస్త్రజ్ఞానంతో, అక్షయ అంతఃశక్తితో ఉన్న అభిమన్యుడు వాటన్నిటినీ పూర్తిగా నశింపజేశాడు.

Word by Word

• सर्वास्त्रविद्: knower of all weapons
• सर्वास्त्रविद्: Karta
• Type: Noun
• Root: सर्व + अस्त्र + विद्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• अमेयात्मा: one whose self/strength is immeasurable
• अमेयात्मा: Karta
• Type: Noun
• Root: अमेय + आत्मन्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• वारयामास: checked, restrained, warded off
• Type: Verb
• Root: वारय् (√वृ, causative)
• Form: Perfect (Periphrastic), Third, Singular

• फाल्गुनिः: Phalguni (Arjuna)
• फाल्गुनिः: Karta
• Type: Noun
• Root: फाल्गुनि (अर्जुन/पार्थ)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sanjaya
• Abhimanyu
• Rākṣasa (demonic adversary)
• Astra (weapons/missiles)

Educational Q&A

What is the core teaching?

True strength in a dharmic conflict is not mere aggression but disciplined mastery and clarity: knowledge of right means (astra-vidyā) and steadfast inner power can neutralize deception (māyā) without losing composure.

What is happening in the narrative?

Sanjaya reports that Abhimanyu, described as a master of all weapons and of immeasurable spirit, repels the enemy’s illusory tricks; as the rākṣasa employs more māyās, Abhimanyu counters and destroys them through superior martial knowledge and inner strength.