Shloka 38
Adhyāya 90: Babhruvāhana’s Reception and the Commencement of Yudhiṣṭhira’s Aśvamedha
कुटीं प्रवेशयामासु: क्षुधार्तमतिथिं तदा । ब्राह्मण-परिवारके सब लोग विशुद्धचित्त, जितेन्द्रिय, श्रद्धालु, मनको वशमें रखनेवाले, दोषदृष्टिसे रहित, क्रोधहीन, सज्जन, ईर्ष्यारहित और धर्मज्ञ थे। जन श्रेष्ठ ब्राह्मणोंने अभिमान, मद और क्रोधको सर्वथा त्याग दिया था। क्षुधासे कष्ट पाते हुए उस अतिथि ब्राह्मणको अपने ब्रह्मचर्य और गोत्रका परस्पर परिचय देते हुए वे कुटीमें ले गये || ३६-३७ ई || इदमर्घ्य च पाद्यं च बूसी चेयं तवानघ,तत्पश्चात् वहाँ उज्छवृत्तिवाले ब्राह्मणने कहा--'भगवन्! अनघ! आपके लिये ये अर्घ्य, पाद्य और आसन मौजूद हैं तथा न्यायपूर्वक उपार्जित किये हुए ये परम पवित्र सत्तू आपकी सेवामें प्रस्तुत हैं। द्विजश्रेष्ठ! मैंने प्रसन्नतापूर्वक इन्हें आपको अर्पण किया है। आप स्वीकार करें!
kuṭīṁ praveśayāmāsuḥ kṣudhārtam atithiṁ tadā | idaṁ arghyaṁ ca pādyaṁ ca āsī ca iyaṁ tavānagha |
అప్పుడు వారు ఆకలితో బాధపడుతున్న అతిథిని కుటీరంలోకి తీసుకువెళ్లారు. చెప్పిరి—“అనఘా! ఇది మీకు అర్ఘ్యం, ఇది పాద్యం, ఇది ఆసనం. అలాగే న్యాయపూర్వకంగా సంపాదించిన ఈ పరమ పవిత్ర సత్తు మీ సేవకు సమర్పిస్తున్నాము. ద్విజశ్రేష్ఠా! ఆనందంతో నేను దీన్ని అర్పించాను; స్వీకరించండి.”
नकुल उवाच
Educational Q&A
The passage highlights atithi-dharma: a guest—especially one in distress—must be welcomed with honor (arghya, pādya, seat, and food), offered with purity, humility, and honestly earned resources, free from pride, anger, and envy.
A hungry Brahmin guest arrives, and the hosts lead him into their hut and formally receive him by presenting the customary items of welcome—arghya, water for washing the feet, and a seat—along with pure provisions such as saktu.